ادعای تکان‌دهنده مهاجران افغان: ضرب‌وشتم توسط پلیس ترکیه و مرگ ۲۰ نفر از سرما

روایت بازماندگان از شکنجه و تحقیر در مرز گزارش‌های جدید منتشر شده در ژوئیه ۲۰۲۶، ابعاد تازه‌ای از بدرفتاری با پناهجویان در مرزهای شرقی ترکیه را فاش کرده است. بر اساس تحقیقات بخش «فارنزیک» بی‌بی‌سی، گروهی از مهاجران افغان که قصد عبور از مرز ایران به سمت ترکیه را داشتند، مدعی شده‌اند که توسط نیروهای مرزبانی ترکیه بازداشت و به شدت مورد ضرب‌وشتم قرار گرفته‌اند [۱]. این مهاجران در مصاحبه‌های خود اعلام کردند که سربازان از میله‌های آهنی و چوب برای شکنجه آن‌ها استفاده کرده و حتی لباس‌ها، کفش‌ها و وسایل شخصی‌شان را به زور از آن‌ها گرفته‌اند [۲].

یکی از شاهدان عینی به نام «شهسوار» که ۲۱ سال دارد، در روایتی تکان‌دهنده می‌گوید که نیروهای امنیتی آن‌ها را برای چندین روز در شرایط غیرانسانی نگاه داشته و بدون دادن غذا، تنها آن‌ها را مورد ضرب‌وشتم قرار می‌دادند. این گزارش‌ها حاکی از آن است که هدف از این اقدامات، ایجاد رعب و وحشت برای جلوگیری از ورود مجدد پناهجویان به خاک ترکیه بوده است [۳].

تراژدی در دمای منفی ۱۵ درجه بخش هولناک‌تر این گزارش به حادثه‌ای در نزدیکی شهر «وان» بازمی‌گردد. مهاجران ادعا می‌کنند که پس از شکنجه، نیروهای ترکیه آن‌ها را در گروه‌های کوچک و در حالی که بسیاری از آن‌ها فاقد کفش و لباس گرم بودند، در دمای منفی ۱۵ درجه سانتی‌گراد به سمت مرزهای ایران رانده‌اند (Pushback) [۱]. در آن شب، طوفان شدید برف و نبود دید کافی، مسیر بازگشت را به یک تله مرگبار تبدیل کرد.

به گفته بازماندگان، دست‌کم ۲۰ نفر از اعضای این گروه ۵۰ نفره بر اثر سرمازدگی شدید جان خود را از دست دادند. تصاویر و ویدیوهای منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی که توسط سایر مهاجران ضبط شده، وضعیت وخیم پناهجویانی را نشان می‌دهد که در میان برف‌ها رها شده و توان حرکت ندارند [۲].

پیامدهای جبران‌ناپذیر: قطع عضو و مرگ این فاجعه تنها به مرگ ختم نشد. گزارش‌های پزشکی تایید می‌کنند که ۱۱ نفر از بازماندگان به دلیل سرمازدگی شدید (Frostbite) ناچار به قطع عضو شده‌اند. در میان این افراد، نوجوان ۱۳ ساله‌ای به نام «عاصم» دیده می‌شود که بخش‌هایی از اندام‌های خود را از دست داده است. شهسوار، که پیش‌تر ذکر شد، اکنون در کابل بستری است و هر دو دست و پای او به دلیل شدت آسیب‌های ناشی از سرما قطع شده است [۳].

فعالان حقوق بشر هشدار می‌دهند که این اولین بار نیست که چنین گزارش‌هایی از مرز ایران و ترکیه مخابره می‌شود. سازمان عفو بین‌الملل پیش از این نیز در گزارش‌های خود به شلیک مستقیم و بازگرداندن اجباری مهاجران افغان اشاره کرده بود، اما ابعاد حادثه اخیر و تعداد تلفات ناشی از سرما، موج جدیدی از نگرانی‌های بین‌المللی را برانگیخته است [۴].

پاسخ مقامات ترکیه و واکنش‌های بین‌المللی وزارت امور خارجه ترکیه در واکنش به این اتهامات، تمامی ادعاهای مطرح شده در گزارش بی‌بی‌سی را رد کرده است. مقامات آنکارا مدعی هستند که نیروهای مرزی این کشور کاملاً در چارچوب قوانین ملی و بین‌المللی عمل کرده و به اصول حقوق بشری پایبند هستند [۱]. آن‌ها تاکید کرده‌اند که به مهاجران بازداشتی، غذا، آب و خدمات درمانی ارائه می‌شود و اقدامات مرزی تنها با هدف مدیریت جریان مهاجرت غیرقانونی انجام می‌گیرد [۲].

با این حال، تناقض میان اظهارات رسمی و روایت‌های مستند مهاجران، فشارها بر دولت ترکیه را برای انجام تحقیقات مستقل افزایش داده است. نهادهای بین‌المللی خواستار توقف فوری سیاست «بازگرداندن اجباری» و تضمین امنیت پناهجویانی هستند که از ترس طالبان به مرزهای این کشور پناه آورده‌اند.