Karabük Üniversitesi'nde Tarihi Yapılardaki Hasarların Yapay Zeka ile Tespiti

Karabük Üniversitesi (KBÜ), teknoloji ve tarihin kesişme noktasında bir kez daha öncü oldu. Safranbolu Başak Cengiz Mimarlık Fakültesi'nden bir grup araştırmacı, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından desteklenen ve makine öğrenmesi modelleri kullanarak tarihi taş yapılardaki yüzey hasarlarını otomatik olarak tespit etmeyi amaçlayan yenilikçi bir projeyi tamamladı [1].

Kültürel Mirasın Hizmetinde Teknoloji "Makine Öğrenmesi Modeli ile Tarihi Taş Yapılarda Yüzey Hasarlarının Tespiti" başlıklı proje, Doç. Dr. Muhammet Mutlu liderliğinde yürütülürken, Mustafa Hakkı Eraslan gibi araştırmacılar projede kilit rol oynadı. Sistem; Safranbolu, İstanbul, Amasya ve Tokat dahil olmak üzere Türkiye'nin çeşitli tarihi şehirlerinden toplanan görsel verilerle beslendi [2]. Bu araştırmanın temel amacı, genellikle zaman alan ve insan hatasına açık olan geleneksel manuel görsel incelemelerin yerini alabilecek dijital bir iş akışı oluşturmaktır.

Derin Öğrenme ve 3D Modelleme ile Yüksek Hassasiyet Bu yöntemde, önce tarihi yapılardan fotogrametrik veriler toplanarak hassas 3D modeller oluşturulur. Ardından, çeşitli hasar türlerine (çatlaklar, nem kaynaklı aşınmalar ve harç bozulmaları gibi) ait binlerce görüntü ile eğitilen derin öğrenme algoritmaları bu modelleri analiz eder [1]. Sistem, hasar haritalarını otomatik olarak çıkarabilmekte ve dijital ortamda ayrıntılı teknik raporlar sunabilmektedir. Araştırmacılara göre, projede YOLOv10 ve Mask R-CNN gibi modellerin kullanılması, küçük hasarların tespit edilme hızını büyük ölçüde artırmıştır [3].

Projenin Ulusal ve Uluslararası Önemi Türkiye, binlerce tarihi taş anıtı ile kültürel miras açısından dünyanın en zengin ülkelerinden biridir. Karabük Üniversitesi ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü arasındaki iş birliği, projenin arkeolojik koruma açısından stratejik önemini göstermektedir [2]. Bu teknoloji sadece restorasyon maliyetlerini düşürmekle kalmıyor, aynı zamanda yapısal sağlığı sürekli izleyerek ani yıkımların önüne geçiyor. Bu metodolojinin yakın gelecekte Türkiye'deki tüm UNESCO Dünya Mirası alanlarında kullanılması bekleniyor.