اعلام تاریخ افتتاح نیروگاه آکویو؛ سایه سنگین نرخ ارز بر پروژه هسته‌ای ترکیه

اعلام تاریخ رسمی بهره‌برداری توسط روسیه الکسی لیخاچف، مدیرعامل شرکت دولتی «روزاتوم» روسیه، در تاریخ ۱۱ جولای ۲۰۲۶ اعلام کرد که اولین واحد نیروگاه هسته‌ای آکویو (NGS) قطعاً تا قبل از پایان سال جاری میلادی وارد مدار خواهد شد [۱]. طبق گفته‌های وی، این پروژه اکنون در اولویت اصلی برنامه‌های روسیه قرار دارد و هیچ تردیدی در مورد راه‌اندازی آن در سال ۲۰۲۶ وجود ندارد [۲].

در حال حاضر، مراحل فنی حساسی در حال اجرا است. در ماه جاری (جولای ۲۰۲۶)، «تست‌های گرم» برای اولین واحد نیروگاه آغاز شده است که مرحله‌ای حیاتی برای اطمینان از ایمنی رآکتور پیش از بارگذاری سوخت محسوب می‌شود [۵]. انتظار می‌رود بارگذاری سوخت هسته‌ای در پاییز ۲۰۲۶ انجام شود تا اولین برق هسته‌ای ترکیه به شبکه سراسری متصل گردد.

فاجعه ارزی؛ از ۱.۵ لیر تا ۴۷ لیر علیرغم پیشرفت‌های فنی، نیروگاه آکویو به دلیل مدل اقتصادی خود به شدت تحت فشار انتقادات قرار گرفته است. زمانی که توافق‌نامه تضمین خرید برق با روسیه امضا شد، نرخ برابری دلار در برابر لیر ترکیه حدود ۱.۵۰ لیر بود [۴]. اما امروز، در جولای ۲۰۲۶، این نرخ به ۴۷ لیر رسیده است. این جهش خیره‌کننده به این معناست که هزینه تضمین خرید برق که بر پایه دلار (۱۲.۳۵ سنت در هر کیلووات ساعت) تنظیم شده، اکنون باری کمرشکن بر دوش بودجه عمومی ترکیه گذاشته است.

منتقدان اشاره می‌کنند که این اختلاف قیمت، ضرر هنگفتی را به شرکت دولتی برق ترکیه (EÜAŞ) تحمیل می‌کند، زیرا قیمت خرید برق از آکویو بسیار بالاتر از قیمت‌های فعلی بازار است [۳].

چرا آکویو هدف انتقادات است؟ نیروگاه آکویو تنها یک پروژه انرژی نیست، بلکه به یک موضوع داغ سیاسی و اقتصادی تبدیل شده است. دلایل اصلی که این پروژه را در کانون حملات قرار داده عبارتند از:

• هزینه گزاف: با نرخ ارز ۴۷ لیر، هزینه برق تولیدی در این نیروگاه برای مصرف‌کننده نهایی بسیار گران‌تر از منابع تجدیدپذیر تمام می‌شود [۳].
• مدل ساخت-مالکیت-بهره‌برداری (BOO): این اولین بار در جهان است که روسیه مالکیت کامل یک نیروگاه هسته‌ای را در خاک کشوری دیگر در اختیار دارد، که بحث‌های حاکمیتی را برانگیخته است.
• شرایط کاری: گزارش‌هایی مبنی بر شرایط سخت کاری و اعتراضات کارگری در سایت ساخت‌وساز، این پروژه را به «جهنم کارگران» ملقب کرده است [۱].

چشم‌انداز آینده انرژی در ترکیه نیروگاه آکویو در مجموع دارای ۴ واحد با ظرفیت ۴۸۰۰ مگاوات است که پس از تکمیل، حدود ۱۰ درصد از نیاز برق ترکیه را تأمین خواهد کرد [۵]. مقامات دولتی معتقدند این پروژه گامی حیاتی برای کاهش وابستگی به واردات گاز طبیعی است. با این حال، چالش اصلی دولت در سال ۲۰۲۶، مدیریت تفاوت فاحش نرخ ارز و جلوگیری از تبدیل شدن این پروژه به یک بحران مالی دائمی برای خزانه‌داری است [۴].