فراخوان تاریخی برای تشکیل «اتحاد دانشگاه‌های جهان اسلام» در ترکیه

امروز ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶، گزارش‌ها از نتایج نشست بزرگ غازی‌آنتپ حاکی از برداشته شدن گامی بلند در جهت همگرایی علمی میان کشورهای اسلامی است. پروفسور دکتر ارول اوزوار، رئیس شورای آموزش عالی ترکیه (YÖK)، در این نشست که با میزبانی دانشگاه علوم و فناوری اسلامی غازی‌آنتپ (GİBTÜ) برگزار شد، رسماً پیشنهاد تشکیل «اتحاد دانشگاه‌های جهان اسلام» را مطرح کرد [۱]. این نشست با حضور نمایندگان ۷۳ دانشگاه از ۴۱ کشور جهان از چهار قاره مختلف، به یکی از بزرگترین رویدادهای آکادمیک سال تبدیل شده است.

ظهور یک قطب علمی جدید در جهان اسلام پروفسور اوزوار در سخنرانی خود تأکید کرد که تمدن اسلامی نباید در مرزهای جغرافیایی محدود بماند. وی با اشاره به اینکه دانش، قدرت فرامرزی است، از رؤسای دانشگاه‌ها خواست تا با ایجاد یک ساختار آکادمیک مشترک، ظرفیت‌های علمی خود را برای نسل‌های آینده یکپارچه کنند [۲]. این اتحاد قرار است فراتر از پروژه‌های مقطعی عمل کرده و به یک نهاد پایدار برای تولید علم و فناوری تبدیل شود. به گفته وی، هدف از این فراخوان، ایجاد مکانیزم‌های همبستگی نهادی است که بتواند در سطح بین‌المللی رقابت کند [۳].

محورهای استراتژیک: از مدرک مشترک تا هوش مصنوعی طرح پیشنهادی برای این اتحاد شامل شش اولویت اصلی است که تحولی بنیادین در نظام آموزش عالی کشورهای اسلامی ایجاد خواهد کرد. این محورها عبارتند از: - ایجاد چارچوب مشترک برای شناسایی مدارک تحصیلی و اعتباربخشی آکادمیک. - راه‌اندازی برنامه‌های دیپلم مشترک و کنسرسیوم‌های تحقیقاتی. - تقویت تحرک آکادمیک دانشجویان و اساتید (مشابه مدل اراسموس). - اشتراک‌گذاری زیرساخت‌های دیجیتال و پلتفرم‌های آموزش مجازی. - تدوین استانداردهای مشترک در تضمین کیفیت آموزشی [۲][۳].

علاوه بر این، رؤسای دانشگاه‌ها بر همکاری در حوزه‌های استراتژیک مانند امنیت سایبری، فناوری فضایی، هوش مصنوعی و امنیت غذایی تأکید کردند تا پاسخی علمی به نیازهای روز جوامع اسلامی داده شود.

حمایت از نخبگان غزه و دیپلماسی آموزشی یکی از بخش‌های برجسته این نشست، اعلام حمایت ویژه از کادرهای درمانی و علمی غزه بود. پروفسور اوزوار اعلام کرد که ترکیه مسیر را برای پزشکان غزه هموار خواهد کرد تا بتوانند دوره‌های تخصصی خود را در دانشگاه‌های این کشور بگذرانند [۲]. همچنین در حاشیه این رویداد، تفاهم‌نامه‌های دوجانبه‌ای از جمله با کشور موریتانی برای تأسیس یک «دانشگاه چتر» با همکاری دانشگاه‌های برتر ترکیه به امضا رسید که نشان‌دهنده گسترش نفوذ دیپلماسی آموزشی ترکیه در منطقه است [۴].

چشم‌انداز آینده و میراث ماندگار این نشست که با تلاوت قرآن کریم و اجرای موسیقی سنتی آغاز شده بود، با تأکید بر «وحدت در کثرت» به کار خود پایان داد. کارشناسان معتقدند تشکیل این اتحاد می‌تواند جایگاه دانشگاه‌های جهان اسلام را در رتبه‌بندی‌های جهانی بهبود بخشیده و مانع از فرار مغزها شود. با نهایی شدن ساختار این اتحاد در ماه‌های آتی، انتظار می‌رود شبکه وسیعی از مراکز پژوهشی متصل به هم، فصل جدیدی از شکوفایی علمی را در کشورهای اسلامی رقم بزنند [۱][۳].