عباس عراقچی: تفاهم‌نامه با آمریکا طی روزهای آینده امضا می‌شود

گام نخست؛ تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای اسلام‌آباد

سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در یک گفتگوی ویژه خبری اعلام کرد که ایران و ایالات متحده به امضای یک یادداشت تفاهم (MoU) بسیار نزدیک شده‌اند [1]. این سند که به «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» شهرت یافته، نتیجه میانجی‌گری‌های طولانی‌مدت پاکستان است و قرار است به عنوان فاز اول یک فرآیند دو مرحله‌ای برای پایان دادن به درگیری‌ها عمل کند [3]. به گفته عراقچی، این تفاهم‌نامه شامل ۱۴ بند کلیدی است که چارچوب اولیه برای توقف مخاصمات و بازگشت به میز مذاکرات جدی را فراهم می‌کند [4].

وزیر امور خارجه تأکید کرد که امضای این سند احتمالاً طی روزهای آینده و به صورت دیجیتالی انجام خواهد شد تا از پیچیدگی‌های پروتکل‌های حضوری کاسته شود [1]. وی خاطرنشان کرد که این تفاهم‌نامه به معنای توافق نهایی نیست، بلکه گامی ضروری برای ورود به فاز دوم مذاکرات است که ۶۰ روز به طول خواهد انجامید [3].

مدیریت تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این تفاهم‌نامه، موضوع امنیت دریانوردی و وضعیت تنگه هرمز است. عراقچی تصریح کرد که بر اساس پیش‌نویس فعلی، ایالات متحده متعهد به لغو کامل محاصره دریایی بنادر ایران شده است [1]. در مقابل، ایران بر حاکمیت خود بر تنگه هرمز تأکید ورزیده اما پذیرفته است که سیستمی برای دریافت «هزینه خدمات» از شناورهای عبوری، مطابق با قوانین بین‌المللی، ایجاد کند [4].

عراقچی در این رابطه گفت: «شمشیر ما همچنان بر فراز تنگه هرمز خواهد بود، اما مدیریت آن به شکلی قانونی و شفاف تغییر خواهد کرد» [3]. این توافق همچنین شامل تعهد طرفین به عدم شروع جنگ جدید و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر است، به طوری که برای نخستین بار در دهه‌های اخیر، واشینگتن صراحتاً بر احترام به حاکمیت ملی ایران تأکید کرده است.

آزادسازی دارایی‌ها و تعلیق پرونده هسته‌ای

در حوزه اقتصادی، گزارش‌ها حاکی از آن است که امارات متحده عربی آماده آزادسازی ۲۰ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران است که ۳ میلیارد دلار آن پیش از این تحویل داده شده است [3]. آزادسازی کامل این منابع مالی یکی از شروط اصلی ایران برای ورود به مرحله دوم مذاکرات عنوان شده است.

در مورد پرونده هسته‌ای، عراقچی اعلام کرد که موضوعات حساس مانند غنی‌سازی ۶۰ درصدی و سرنوشت ذخایر اورانیوم به فاز دوم مذاکرات موکول شده است [4]. با این حال، وی تأکید کرد که موضع قطعی تهران، رقیق‌سازی اورانیوم غنی‌شده تنها در داخل خاک ایران است و هیچ ماده‌ای به خارج از کشور منتقل نخواهد شد [1].

واکنش‌ها؛ از حمایت ترامپ تا مخالفت تندروها

این تحولات دیپلماتیک با واکنش‌های گسترده‌ای روبرو شده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با بازنشر اظهارات عراقچی در رسانه‌های اجتماعی، از نزدیکی به یک «توافق بزرگ» استقبال کرده است [2]. در داخل ایران نیز محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، مسئولیت نظارت بر اجرای تعهدات طرف مقابل را بر عهده گرفته است [3].

با این حال، منتقدان در هر دو طرف نسبت به جزئیات این تفاهم‌نامه ابراز نگرانی کرده‌اند. برخی تحلیل‌گران غربی این توافق را به معنای پذیرش بخشی از خواسته‌های حداکثری ایران می‌دانند، در حالی که تندروها در تهران نسبت به بدعهدی احتمالی واشینگتن هشدار داده‌اند [5]. بنیامین نتانیاهو نیز مخالفت شدید خود را با هرگونه توافقی که باعث کاهش فشار بر ایران شود، اعلام کرده است [2].