Abbas Araghchi: ABD ile Mutabakat Zaptı Önümüzdeki Günlerde İmzalanacak

İlk Adım; 14 Maddelik İslamabad Mutabakatı

İran Dışişleri Bakanı Seyyid Abbas Araghchi, özel bir haber röportajında İran ve Amerika Birleşik Devletleri'nin bir Mutabakat Zaptı (MoU) imzalamaya çok yakın olduğunu duyurdu [1]. "İslamabad Mutabakat Zaptı" olarak bilinen bu belge, Pakistan'ın uzun süreli arabuluculuğunun bir sonucudur ve çatışmaları sona erdirmek için iki aşamalı bir sürecin ilk aşaması olarak hizmet etmesi planlanmaktadır [3]. Araghchi'ye göre bu mutabakat, çatışmaların durdurulması ve ciddi müzakere masasına dönüş için ilk çerçeveyi sağlayan 14 temel maddeyi içermektedir [4].

Dışişleri Bakanı, bu belgenin imzalanmasının muhtemelen önümüzdeki günlerde gerçekleşeceğini ve yüz yüze protokollerin karmaşıklığını azaltmak için dijital olarak yapılacağını vurguladı [1]. Bu mutabakatın nihai bir anlaşma anlamına gelmediğini, aksine 60 gün sürecek olan müzakerelerin ikinci aşamasına girmek için gerekli bir adım olduğunu belirtti [3].

Hürmüz Boğazı Yönetimi ve Deniz Ablukasının Sonu

Bu mutabakatın en önemli bölümlerinden biri deniz güvenliği ve Hürmüz Boğazı'nın durumudur. Araghchi, mevcut taslağa dayanarak Amerika Birleşik Devletleri'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını tamamen kaldırmayı taahhüt ettiğini belirtti [1]. Buna karşılık İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenliğini vurgulamış ancak uluslararası hukuka uygun olarak geçen gemilerden "hizmet bedeli" alınması için bir sistem kurulmasını kabul etmiştir [4].

Araghchi bu konuda şunları söyledi: "Kılıcımız hala Hürmüz Boğazı üzerinde olacak, ancak yönetimi yasal ve şeffaf bir şekilde değişecek" [3]. Anlaşma ayrıca tarafların yeni bir savaş başlatmama ve birbirlerinin iç işlerine karışmama taahhüdünü de içeriyor; öyle ki son on yıllarda ilk kez Washington, İran'ın ulusal egemenliğine saygı duyulacağını açıkça vurguladı.

Varlıkların Serbest Bırakılması ve Nükleer Dosyanın Askıya Alınması

Ekonomik alanda, raporlar Birleşik Arap Emirlikleri'nin İran'ın dondurulmuş 20 milyar dolarlık varlığını serbest bırakmaya hazır olduğunu, bunun 3 milyar dolarının halihazırda teslim edildiğini gösteriyor [3]. Bu mali kaynakların tamamen serbest bırakılması, İran'ın müzakerelerin ikinci aşamasına girmesi için temel şartlarından biri olarak belirtiliyor.

Nükleer dosya ile ilgili olarak Araghchi, %60 zenginleştirme ve uranyum stoklarının akıbeti gibi hassas konuların müzakerelerin ikinci aşamasına ertelendiğini duyurdu [4]. Ancak Tahran'ın kesin pozisyonunun, zenginleştirilmiş uranyumun yalnızca İran toprakları içinde seyreltilmesi olduğunu ve yurt dışına hiçbir madde transfer edilmeyeceğini vurguladı [1].

Tepkiler; Trump'ın Desteğinden Sertlik Yanlılarının Muhalefetine

Bu diplomatik gelişmeler geniş çaplı tepkilerle karşılandı. ABD Başkanı Donald Trump, Araghchi'nin açıklamalarını sosyal medyada paylaşarak "Büyük Bir Anlaşma"ya yakın olunmasını memnuniyetle karşıladı [2]. İran içinde ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, karşı tarafın taahhütlerinin uygulanmasını denetleme sorumluluğunu üstlendi [3].

Bununla birlikte, her iki taraftaki eleştirmenler bu mutabakatın detayları konusundaki endişelerini dile getirdiler. Bazı Batılı analistler bu anlaşmayı İran'ın maksimum taleplerinin bir kısmının kabul edilmesi olarak görürken, Tahran'daki sertlik yanlıları Washington'un olası bir söz bozma durumu konusunda uyarıda bulundular [5]. Binyamin Netanyahu da İran üzerindeki baskının azalmasına neden olacak her türlü anlaşmaya şiddetle karşı olduğunu açıkladı [2].