جنجال سوال مشتق در کنکور ۲۰۲۶ ترکیه؛ پرونده به دادگاه کشیده شد

آزمون سراسری ورود به دانشگاه‌های ترکیه (YKS) در سال ۲۰۲۶ با یک بحران حقوقی جدی روبرو شده است. کانون این جنجال، سوال شماره ۲۳ درس ریاضی در دفترچه آزمون توانمندی‌های میدانی (AYT) است که به مبحث مشتق اختصاص داشت. پس از برگزاری آزمون، سازمان سنجش ترکیه (ÖSYM) اعلام کرد که بر اساس گزارش‌های کارشناسی، پاسخ صحیح این سوال از گزینه «C» به گزینه «A» تغییر یافته است [۱][۲]. با این حال، این اقدام نه تنها اعتراضات را فرو ننشاند، بلکه منجر به گشوده شدن یک پرونده قضایی در دادگاه‌های اداری این کشور شد.

جزئیات تغییر کلید سوال و اعتراض داوطلبان سازمان سنجش ترکیه در تاریخ ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ با انتشار بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که علاوه بر ابطال سوال ۲۰ درس ادبیات، کلید سوال ۲۳ ریاضی (مشتق) نیز اصلاح شده است. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که کارشناسان آموزشی به ابهام در طراحی سوال و وجود دو گزینه محتمل اشاره کردند [۳]. اما بسیاری از داوطلبان، به ویژه دانش‌آموزان ممتاز که برای رتبه‌های برتر رقابت می‌کنند، معتقدند تغییر گزینه به تنهایی کافی نیست و این سوال به دلیل نقص علمی باید به طور کامل از چرخه محاسبه نمرات حذف شود [۴].

روایت دانش‌آموز شاکی از تضییع حقوق «دوروک کرم آتام»، داوطلب ۱۸ ساله‌ای از استان ساکاریا، نخستین کسی است که به طور رسمی علیه این تصمیم به دادگاه شکایت کرده است. او که در رشته علوم انسانی (Eşit Ağırlık) تحصیل کرده و انتظار رتبه تک‌رقمی دارد، در گفتگو با رسانه‌ها اعلام کرد که تغییر کلید سوال باعث کاهش ۲.۲۵ نمره خالص (Net) در کارنامه او شده است [۱]. او تاکید کرد: «دو سال تلاش شبانه‌روزی من با یک اشتباه در طراحی سوال به خطر افتاده است. سوالی که دانش‌آموز را بین دو گزینه مردد کند، فاقد اعتبار علمی است و باید ابطال شود، نه اینکه صرفاً گزینه آن تغییر کند» [۱][۲].

روند قانونی و احتمال ابطال کامل سوال با ثبت این شکایت، دادگاه اداری موظف است ابتدا دفاعیه رسمی سازمان سنجش (ÖSYM) را دریافت کند. پس از آن، یک هیئت علمی متشکل از اساتید دانشگاه به عنوان «کارشناس رسمی» (Bilirkişi) منصوب خواهند شد تا صحت علمی سوال ۲۳ را بررسی کنند [۲]. طبق قوانین جاری ترکیه، دادگاه باید ظرف مدت ۱۵ روز پس از تکمیل پرونده، رأی نهایی خود را صادر کند. حقوق‌دانان معتقدند در صورتی که کارشناسان بر ابهام سوال صحه بگذارند، احتمال ابطال کامل آن بسیار زیاد است [۴].

تاثیر بر نتایج نهایی و رتبه‌بندی داوطلبان در صورت صدور حکم ابطال، سازمان سنجش موظف خواهد بود نمرات تمامی داوطلبان را مجدداً محاسبه کند. بر اساس رویه جدید ÖSYM، نمره سوال ابطال شده دیگر به همه داوطلبان داده نمی‌شود، بلکه ضریب آن بین سایر سوالات تقسیم می‌گردد [۱]. این موضوع می‌تواند باعث جابجایی‌های گسترده در رتبه‌بندی نهایی شود و فرآیند انتخاب رشته دانشگاه‌ها را که قرار است به زودی آغاز شود، با تاخیر یا بازنگری جدی مواجه کند [۳].