بحران عمیق در آموزش عالی ترکیه؛ دانشگاه‌ها در آستانه سقوط

زوال تدریجی آموزش رایگان و عمومی در ترکیه

اتحادیه کارکنان آموزش و علوم ترکیه (Eğitim Sen) در جدیدترین بیانیه خود که در تاریخ ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شد، نسبت به وضعیت اسفبار دانشگاه‌های این کشور هشدار داد. بر اساس این گزارش، سیاست‌های دولت در سال‌های اخیر منجر به «تجاری‌سازی» گسترده آموزش عالی شده و دانشگاه‌ها را از نهادهایی برای تولید دانش به بنگاه‌های اقتصادی تبدیل کرده است [1]. این اتحادیه معتقد است که مفهوم «آموزش به عنوان یک حق عمومی» در حال ناپدید شدن است و جای خود را به مدلی داده است که در آن تنها طبقات مرفه جامعه قادر به بهره‌مندی از تحصیلات باکیفیت هستند.

بحران معیشتی و ترک تحصیل گسترده دانشجویان

یکی از محورهای اصلی گزارش «ایگیتیم سن»، تأثیر مستقیم بحران اقتصادی بر زندگی دانشجویان است. افزایش سرسام‌آور هزینه‌های مسکن، غذا و لوازم تحریر باعث شده است که تعداد بی‌سابقه‌ای از دانشجویان در سال تحصیلی جاری مجبور به ترک تحصیل یا اشتغال در مشاغل کاذب شوند [2]. این گزارش اشاره می‌کند که خوابگاه‌های دولتی تنها پاسخگوی بخش کوچکی از نیازها هستند و بخش خصوصی با قیمت‌های نجومی، دسترسی به آموزش را برای فرزندان خانواده‌های کارگری غیرممکن کرده است. این وضعیت نه تنها یک بحران آموزشی، بلکه یک فاجعه اجتماعی توصیف شده است که نابرابری را در نسل‌های آینده نهادینه می‌کند.

ساختار مدیریتی و سرکوب استقلال علمی

در بخش دیگری از این تحلیل، به موضوع انتصابات سیاسی در بدنه مدیریتی دانشگاه‌ها پرداخته شده است. اتحادیه تأکید می‌کند که انتصاب رؤسای دانشگاه‌ها (Rektör) بدون در نظر گرفتن صلاحیت‌های علمی و صرفاً بر اساس وفاداری‌های سیاسی، استقلال آکادمیک را به کلی از بین برده است [1]. این فشارها باعث شده است که آزادی بیان در محیط‌های دانشگاهی به شدت محدود شود و بسیاری از اساتید برجسته به دلیل ترس از اخراج یا پیگرد قانونی، از تحقیق در حوزه‌های حساس خودداری کنند. این روند منجر به «فرار مغزها» از دانشگاه‌های دولتی به سمت موسسات خارج از کشور شده است [3].

مطالبات اتحادیه ایگیتیم سن برای اصلاحات فوری

اتحادیه «ایگیتیم سن» در پایان گزارش خود، مجموعه‌ای از مطالبات فوری را برای خروج از این بن‌بست مطرح کرده است. این مطالبات شامل افزایش بودجه دولتی برای دانشگاه‌ها، تضمین استقلال اداری و علمی، و رایگان شدن تمامی خدمات رفاهی برای دانشجویان است [2]. آن‌ها هشدار داده‌اند که اگر تغییرات ساختاری در بودجه‌بندی سال آینده اعمال نشود، دانشگاه‌های ترکیه اعتبار بین‌المللی خود را به طور کامل از دست خواهند داد و سیستم آموزش عالی با یک فروپاشی غیرقابل بازگشت مواجه خواهد شد. این نهاد از تمامی تشکل‌های مدنی و دانشگاهیان خواست تا برای بازپس‌گیری ماهیت عمومی دانشگاه‌ها متحد شوند.