تکذیب حمله هواپیماهای آمریکایی به ایران از خاک جمهوری آذربایجان

ریشه‌یابی شایعات و تکذیب رسمی در روزهای اخیر و همزمان با اعلام حملات جدید سنتکام (CENTCOM) علیه مواضعی در خاک ایران، موجی از اخبار در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که ادعا می‌کردند هواپیماهای آمریکایی از پایگاه‌های هوایی در جمهوری آذربایجان برای انجام این عملیات استفاده کرده‌اند [2]. این ادعاها که بلافاصله با واکنش تند مقامات باکو روبرو شد، به عنوان تلاشی برای تخریب روابط دوجانبه تهران و باکو توصیف شده است. جمهوری آذربایجان بارها در بیانیه‌های رسمی خود تأکید کرده است که هرگز اجازه نخواهد داد از خاک یا فضای هوایی این کشور برای اقدام نظامی علیه کشورهای همسایه، به ویژه ایران، استفاده شود [3].

تحلیل موسسه تفکر استراتژیک (SDE) موسسه تفکر استراتژیک (SDE) در گزارشی تحلیلی که در تاریخ ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شد، این اخبار را «دروغ محض» و بخشی از یک «عملیات روانی» سازمان‌یافته توصیف کرد [1]. طبق تحلیل این موسسه، انتشار چنین شایعاتی در زمانی که منطقه در وضعیت حساس نظامی قرار دارد، با هدف تحریک افکار عمومی و ایجاد بی‌ثباتی در مرزهای شمالی ایران صورت می‌گیرد. کارشناسان این اندیشکده معتقدند که منابع انتشار این اخبار، گروه‌هایی هستند که از نزدیکی دیپلماتیک اخیر میان باکو و تهران ناراضی بوده و به دنبال باز کردن جبهه جدیدی از تنش در قفقاز جنوبی هستند.

بافت ژئوپلیتیک و ثبات منطقه‌ای تنش‌های اخیر در حالی رخ می‌دهد که ایالات متحده مدعی است حملاتش با هدف حفاظت از کشتیرانی آزاد در تنگه هرمز و پاسخ به اقدامات تلافی‌جویانه نیروهای منطقه‌ای صورت گرفته است [2]. در این میان، جمهوری آذربایجان با اتخاذ یک سیاست خارجی متوازن، سعی کرده است خود را از درگیری‌های مستقیم دور نگه دارد. با وجود همکاری‌های دفاعی باکو با شرکای بین‌المللی، مقامات این کشور تصریح کرده‌اند که امنیت منطقه اولویت اصلی آن‌هاست و اجازه تبدیل شدن خاک خود به میدان نبرد قدرت‌های بزرگ را نخواهند داد [3].

مقابله با اخبار جعلی در بحران‌های نظامی انتشار اخبار جعلی (Fake News) در زمان جنگ و درگیری‌های نظامی، ابزاری برای تضعیف روحیه و ایجاد شکاف در ائتلاف‌های منطقه‌ای است. گزارش SDE تأکید می‌کند که درک دقیق واقعیت‌های میدانی و تکیه بر منابع رسمی برای جلوگیری از افتادن در دام پروپاگاندا ضروری است [1]. تکذیب قاطع استفاده از پایگاه‌های آذربایجان نشان‌دهنده اراده باکو برای حفظ ثبات مرزی و جلوگیری از گسترش دامنه جنگ به مناطق شمالی است، امری که برای امنیت ملی هر دو کشور ایران و آذربایجان حیاتی تلقی می‌شود.