سپر «معادل‌سازی» علیه فتو؛ تدبیر جدید ترکیه برای مقابله با نفوذ آموزشی

در دهمین سالگرد کودتای نافرجام ۱۵ جولای ۲۰۱۶، دولت ترکیه و شورای آموزش عالی این کشور (YÖK) از تقویت تدابیر نظارتی بر مدارک تحصیلی صادر شده از موسسات خارج از کشور خبر دادند. این اقدام که در رسانه‌های ترکیه از جمله روزنامه «ینی شفق» به عنوان «سپر معادل‌سازی» (Denklik Kalkanı) توصیف شده است، با هدف مسدود کردن مسیرهای نفوذ عناصر وابسته به سازمان تروریستی فتو (FETÖ) به بدنه بوروکراتیک و آکادمیک کشور طراحی شده است [1][4].

لیست سیاه دانشگاه‌های مرتبط با فتو طبق بیانیه‌ای که توسط شورای آموزش عالی ترکیه در ۱۵ جولای ۲۰۲۶ منتشر شد، این شورا لیستی شامل بیش از ۴۰ موسسه آموزش عالی و مرکز تحقیقاتی در کشورهای مختلف را شناسایی کرده است که به طور مستقیم یا غیرمستقیم با سازمان فتو در ارتباط هستند. این موسسات که در کشورهایی نظیر ایالات متحده، آلبانی، نیجریه و بوسنی و هرزگوین فعالیت می‌کنند، به عنوان مراکز کادرسازی و تامین مالی این شبکه شناخته می‌شوند [2][3].

پروفسور ارول اوزوار، رئیس شورای آموزش عالی ترکیه، تاکید کرد که مدارک صادر شده از این دانشگاه‌ها تحت هیچ شرایطی در ترکیه معادل‌سازی نخواهند شد. وی خاطرنشان کرد که این تصمیم برای محافظت از امنیت ملی و جلوگیری از «پولشویی آکادمیک» اتخاذ شده است، فرآیندی که در آن اعضای این گروه سعی می‌کنند با کسب مدارک صوری از موسسات وابسته به خود در خارج، به پست‌های حساس دولتی در ترکیه بازگردند [2].

مقابله با «آکادمی‌های سایه» نکته حائز اهمیت در تدابیر جدید، شناسایی «آکادمی‌های سایه» است. این مراکز شامل ۱۳ انستیتو و کرسی علمی هستند که اگرچه در دل دانشگاه‌های معتبر جهانی فعالیت می‌کنند، اما مدیریت و کادر آموزشی آن‌ها در اختیار افراد مرتبط با این سازمان است [3]. سپر معادل‌سازی جدید ترکیه به گونه‌ای طراحی شده است که حتی اگر فردی از یک دانشگاه معتبر فارغ‌التحصیل شده باشد، اما دوره آموزشی خود را در این انستیتوهای خاص گذرانده باشد، مدرک وی تایید نخواهد شد [1].

هشدار به دانشجویان و خانواده‌ها وزارت دادگستری و شورای آموزش عالی ترکیه از شهروندانی که قصد تحصیل در خارج از کشور را دارند خواسته‌اند تا پیش از هرگونه اقدام، وضعیت اعتبار دانشگاه مقصد را از طریق سامانه «دولت الکترونیک» (e-Devlet) استعلام کنند [2][4]. مقامات هشدار داده‌اند که عدم توجه به این موضوع می‌تواند منجر به ابطال دائمی حق اشتغال در بخش‌های دولتی و حتی پیگردهای قانونی شود.

این اقدامات نشان‌دهنده عزم جدی آنکارا در دهمین سالگرد مبارزه با نفوذ ساختاری است که یک دهه پیش دموکراسی این کشور را هدف قرار داده بود. به گفته کارشناسان، «سپر معادل‌سازی» یکی از موثرترین ابزارهای غیرنظامی برای پاکسازی نهایی نهادهای حاکمیتی از نفوذ شبکه‌های غیرقانونی محسوب می‌شود [1][5].