دیدار سرنوشت‌ساز اردوغان و ترامپ در آنکارا: از بحران غزه تا تنش‌های ایران

میانجی‌گری آنکارا در تنش‌های ایران و آمریکا در جریان دیدار دوجانبه در مجتمع ریاست‌جمهوری بش‌تپه، رجب طیب اردوغان بر نقش فعال ترکیه در کاهش تنش‌های اخیر میان ایالات متحده و ایران تأکید کرد. اردوغان در کنفرانس خبری مشترک اعلام کرد که آنکارا تمام تلاش خود را به کار بسته است تا روابط ایران و آمریکا را به مسیری مثبت‌تر هدایت کند و از گسترش جنگ در منطقه جلوگیری نماید [۱].

دونالد ترامپ که برای شرکت در نشست ناتو به آنکارا سفر کرده است، ضمن ابراز ناامیدی از برخی متحدان اروپایی در همراهی با سیاست‌های نظامی‌اش در قبال تهران، از نقش «سازنده» اردوغان در فرآیند صلح قدردانی کرد. ترامپ خاطرنشان کرد که ترکیه به دلیل شناخت عمیق از منطقه، می‌تواند بازیگری کلیدی در تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری‌ها باشد [۴].

وضعیت بحرانی غزه و ضرورت آتش‌بس پایدار بخش مهمی از گفتگوهای دو رهبر به فاجعه انسانی در نوار غزه اختصاص داشت. اردوغان با اشاره به آمار تکان‌دهنده جان‌باختن نزدیک به ۸۰ هزار نفر در غزه، تأکید کرد که نشست سران ناتو باید تصمیمی قاطع برای برقراری صلح پایدار اتخاذ کند [۲]. وی تصریح کرد که اگرچه توافقات آتش‌بس موقتی وجود دارد، اما نقض مکرر آن‌ها مانع از بازسازی غزه و ورود کمک‌های بشردوستانه شده است.

اردوغان در این دیدار از ترامپ خواست تا فشارها را برای توقف کامل خشونت‌ها افزایش دهد. وی ابراز امیدواری کرد که رایزنی‌های انجام شده در این اجلاس منجر به نتایجی شود که خیر و صلاح منطقه را در پی داشته باشد [۱].

احیای همکاری‌های دفاعی و پرونده جنگنده‌های F-35 یکی از دستاوردهای مهم این دیدار برای آنکارا، سیگنال‌های مثبت ترامپ درباره همکاری‌های نظامی بود. ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده موضوع لغو تحریم‌های کاتسا (CAATSA) و بازگشت ترکیه به برنامه جنگنده‌های F-35 را به طور جدی بررسی خواهد کرد [۴].

اردوغان با یادآوری وعده‌های پیشین ترامپ مبنی بر تحویل ۵ فروند جنگنده F-35، اظهار داشت: «ما پیش از این درباره این موضوع توافق کرده بودیم و من می‌دانم که آقای ترامپ همیشه بر سر حرف خود می‌ماند» [۳]. علاوه بر این، موضوع تأمین موتور برای جنگنده بومی ترکیه (KAAN) نیز از دیگر محورهای فنی این مذاکرات بود که می‌تواند فصل جدیدی در روابط دفاعی دو کشور بگشاید.

ناتو و معادلات جدید در سایه حضور ترامپ این دیدار در حالی انجام شد که ناتو با چالش‌های درونی جدی روبروست. ترامپ بار دیگر انتقادات تندی را علیه متحدان اروپایی مطرح کرد و آن‌ها را به عدم مشارکت کافی در هزینه‌های دفاعی متهم ساخت. با این حال، وی ترکیه را یک «متحد وفادار» خواند که در بسیاری از زمینه‌ها فراتر از انتظار عمل کرده است [۴]. این رویکرد ترامپ نشان‌دهنده تقویت جایگاه راهبردی آنکارا در جناح شرقی ناتو و در معادلات پیچیده خاورمیانه است.