چرا قیمت طلا در بانک و بازار آزاد متفاوت است؟

امروز، شنبه ۱۱ جولای ۲۰۲۶، بازار طلای ترکیه و منطقه شاهد نوسانات شدیدی است. در حالی که قیمت هر گرم طلای ۲۴ عیار در بازار آزاد به حدود ۶,۲۲۵ لیر رسیده است [۲]، بسیاری از شهروندان با مشاهده تفاوت قیمت در اپلیکیشن‌های بانکی و تابلوی صرافی‌ها دچار سردرگمی شده‌اند. این پدیده که در ادبیات اقتصادی به آن «شکاف قیمتی» یا «ماکاس» (Makas) گفته می‌شود، دلایل ساختاری و اقتصادی متعددی دارد که در گزارش‌های اخیر «خبر گازته‌سی» (Haber Gazetesi) به تفصیل بررسی شده است [۱].

تفاوت ماهیت طلای دیجیتال و طلای فیزیکی یکی از اصلی‌ترین دلایل این اختلاف، تفاوت در نوع دارایی است. طلایی که در بانک‌ها معامله می‌شود، در واقع یک دارایی دیجیتال (XAU) است که بر مبنای ذخایر بانکی تعریف شده است. در مقابل، طلای موجود در بازار آزاد یا بازار بزرگ استانبول (Kapalıçarşı)، طلای فیزیکی است که هزینه‌های نگهداری، حمل‌ونقل و ضرب را به همراه دارد [۳]. در زمان‌هایی که تقاضا برای خرید فیزیکی طلا به دلیل تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه افزایش می‌یابد، قیمت در بازار آزاد به سرعت از قیمت‌های بانکی فاصله می‌گیرد [۱].

نقش مالیات‌ها و مقررات بانکی در سال ۲۰۲۶ در سال ۲۰۲۶، مقررات جدید مالیاتی و نظارتی تأثیر مستقیمی بر قیمت‌های بانکی گذاشته است. بانک‌ها موظف به کسر مالیات بر معاملات بانکی و بیمه (BSMV) هستند که باعث می‌شود قیمت نهایی خرید برای مشتری افزایش یابد [۳]. همچنین، طبق گزارش‌های منتشر شده در جولای ۲۰۲۶، الزامات جدید برای ثبت الکترونیکی تمامی معاملات طلا در سیستم بانکی، هزینه‌های اداری بانک‌ها را بالا برده و آن‌ها را مجبور کرده است تا حاشیه سود (Spread) خود را برای پوشش این هزینه‌ها افزایش دهند [۱].

نقدینگی و نوسانات لحظه‌ای ارز قیمت طلا در بازار آزاد به شدت تحت تأثیر نرخ لحظه‌ای دلار در بازار غیررسمی است. در حالی که بانک‌ها قیمت‌های خود را بر اساس نرخ‌های مرجع بانک مرکزی و با تأخیر اندک به‌روزرسانی می‌کنند، صرافان در بازار بزرگ استانبول قیمت‌ها را بر اساس عرضه و تقاضای لحظه‌ای و نوسانات نرخ برابری لیر تنظیم می‌کنند [۲]. این موضوع باعث می‌شود در ساعات پرنوسان روز، شکاف قیمتی بین این دو مرجع به حداکثر خود برسد [۱].

هزینه‌های عملیاتی و کارمزد صرافی‌ها برخلاف بانک‌ها که از سیستم‌های خودکار برای تعیین قیمت استفاده می‌کنند، طلافروشان و صرافی‌های بازار آزاد هزینه‌هایی مانند اجاره بها، امنیت و دستمزد کارگران را در قیمت نهایی لحاظ می‌کنند [۳]. علاوه بر این، در جولای ۲۰۲۶، به دلیل افزایش هزینه‌های انرژی و عملیاتی، کارمزد معاملات فیزیکی طلا نسبت به سال‌های گذشته رشد داشته است که این امر مستقیماً در قیمت فروش نهایی به مصرف‌کننده بازتاب می‌یابد [۲].