بحران بیکاری فارغ‌التحصیلان در ترکیه؛ مدرک‌هایی که نان نمی‌شوند

وضعیت بحرانی اشتغال در ژوئن ۲۰۲۶ گزارش‌های منتشر شده در نیمه ژوئن ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که بحران بیکاری در میان جوانان تحصیل‌کرده ترکیه به مرحله هشدار رسیده است. بر اساس داده‌های جدید، نرخ اشتغال فارغ‌التحصیلان جوانی که در سه سال اخیر تحصیلات خود را به پایان رسانده‌اند، در ترکیه تنها ۶۴ درصد است [1]. این در حالی است که میانگین اشتغال برای همین گروه در کشورهای عضو اتحادیه اروپا به ۸۳ درصد رسیده است. این شکاف ۱۹ درصدی نشان‌دهنده ناتوانی ساختاری اقتصاد ترکیه در جذب نیروی کار متخصص و آکادمیک است.

ارتش بیکاران دیپلم‌دار: آمارهای نگران‌کننده طبق آخرین گزارش مرکز آمار ترکیه (TÜİK) در ژوئن ۲۰۲۶، اگرچه نرخ بیکاری رسمی حدود ۸.۲ درصد اعلام شده، اما نرخ «بیکاری گسترده» که شامل افراد ناامید از یافتن شغل و نیمه‌بیکاران است، از مرز ۳۰ درصد عبور کرده است [2]. نکته تکان‌دهنده اینجاست که ترکیه تنها کشور اروپایی است که در آن نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی از نرخ بیکاری عمومی فراتر رفته است [3]. گزارش‌های نهادهای آموزشی مانند TEDMEM تایید می‌کنند که حدود ۴۹.۲ درصد از بیکاران در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال را دارندگان مدارک آموزش عالی تشکیل می‌دهند [3].

شکاف عمیق میان تخصص و نیاز بازار یکی از دلایل اصلی این وضعیت، عدم انطباق رشته‌های دانشگاهی با نیازهای واقعی بازار کار است. در حالی که سالانه هزاران نفر در رشته‌های علوم انسانی و پایه فارغ‌التحصیل می‌شوند، بازار کار ترکیه به سمت مشاغل خدماتی و کارگری ساده سوق پیدا کرده است. بر اساس داده‌های İŞKUR، تعداد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که به طور رسمی به عنوان جویای کار ثبت‌نام کرده‌اند در مارس ۲۰۲۶ به بیش از ۳۰۶ هزار نفر رسیده است [4]. بسیاری از این افراد مجبور به پذیرش مشاغلی هستند که هیچ ارتباطی با تخصص آن‌ها ندارد، موضوعی که منجر به هدررفت سرمایه‌های انسانی ملی شده است.

پیامدهای اجتماعی و «نسل گمشده» آمارهای سه ماهه اول ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که نزدیک به ۶.۸ میلیون جوان در ترکیه در دسته NEET (نه در حال اشتغال، نه تحصیل و نه مهارت‌آموزی) قرار دارند [4]. این وضعیت باعث افزایش ناامیدی و اضطراب نسبت به آینده در میان نسل جوان شده است. بسیاری از فارغ‌التحصیلان به دلیل نبود امنیت شغلی و دستمزدهای پایین، به فکر مهاجرت هستند یا در وضعیت «بیکاری پنهان» به سر می‌برند. کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر اصلاحات ساختاری در پیوند میان دانشگاه و صنعت صورت نگیرد، ترکیه با بحران جدی‌تری در حوزه بهره‌وری ملی روبرو خواهد شد [1].