نگرانی کشورهای خلیج فارس از توافق آمریکا و ایران؛ بحران اعتماد در منطقه

امضای «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» (MOU) در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، که به منظور پایان دادن به درگیری‌های نظامی اخیر میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران منعقد شد، موجی از نگرانی را در میان متحدان سنتی واشینگتن در خلیج فارس برانگیخته است. این توافق که با میانجی‌گری پاکستان و قطر حاصل شد، شامل بازگشایی فوری تنگه هرمز و آغاز یک دوره مذاکرات ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی است [۴]. با این حال، پایتخت‌های عربی معتقدند که این توافق ممکن است به قیمت تضعیف امنیت آن‌ها تمام شود.

سفر اضطراری مارکو روبیو برای مهار بحران اعتماد در پی افزایش انتقادات، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، تور منطقه‌ای خود را از کویت آغاز کرد تا به متحدان اطمینان دهد که واشینگتن منافع آن‌ها را نادیده نخواهد گرفت [۳]. روبیو در دیدار با مقامات کویتی و اماراتی تأکید کرد که ایالات متحده در طول مذاکرات ۶۰ روزه، هماهنگی کاملی با شرکای خود در شورای همکاری خلیج فارس خواهد داشت. با این حال، دیپلمات‌های منطقه‌ای می‌گویند که تضمین‌های کلامی دیگر برای رفع شکاف‌های ایجاد شده کافی نیست [۱].

صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری و ترس از نفوذ منطقه‌ای ایران یکی از اصلی‌ترین نقاط اختلاف، پیش‌بینی ایجاد یک صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران است که در یادداشت تفاهم به آن اشاره شده است [۲]. کشورهای خلیج فارس نگرانند که این منابع مالی عظیم، به جای بازسازی زیرساخت‌ها، صرف تقویت برنامه‌های موشکی و حمایت از گروه‌های نیابتی ایران در منطقه شود. به گزارش رسانه «خارجی» (Harici)، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که حذف موضوع موشک‌های بالستیک از این پیش‌توافق، یک عقب‌نشینی بزرگ از سوی دولت ترامپ محسوب می‌شود که امنیت کشورهای همسایه را به خطر می‌اندازد [۱].

چالش کنترل تنگه هرمز و حاکمیت دریایی مسئله بازگشایی تنگه هرمز نیز با پیچیدگی‌های جدی روبروست. در حالی که واشینگتن بر تردد آزاد و بدون هزینه تأکید دارد، گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران به دنبال تثبیت نقش نظارتی خود بر این آبراه حیاتی و حتی وضع عوارض دریایی است [۳]. کشورهای صادرکننده انرژی در منطقه بیم آن دارند که این توافق، کنترل شریان اقتصادی آن‌ها را به طور رسمی در اختیار تهران قرار دهد. حسن الحسن، پژوهشگر ارشد مؤسسه IISS، معتقد است که این توافق می‌تواند نقطه عطفی در نظم امنیتی منطقه باشد که در آن نفوذ ایران به رسمیت شناخته شده و حضور نظامی آمریکا کاهش می‌یابد [۱].

چشم‌انداز مبهم مذاکرات ۶۰ روزه در حالی که مذاکرات فنی در سوئیس ادامه دارد، اختلافات بر سر بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از سایت‌های آسیب‌دیده در طول جنگ، همچنان پابرجاست [۴]. کشورهای حوزه خلیج فارس اکنون بر تقویت توانمندی‌های دفاعی مستقل خود و تنوع بخشیدن به شرکای امنیتی بین‌المللی متمرکز شده‌اند، چرا که معتقدند «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» نشان‌دهنده تمایل واشینگتن برای خروج تدریجی از بحران‌های خاورمیانه به هر قیمتی است [۲].