بیانیه فوری ۵ کشور عربی درباره ایران؛ از محکومیت حملات تا شروط توافق

در تاریخ ۲۷ ژوئن ۲۰۲۶، منطقه خلیج فارس شاهد یک چرخش دیپلماتیک مهم بود. کشورهای عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و اردن با صدور بیانیه‌ای مشترک و فوری، موضع رسمی خود را در قبال تحولات اخیر نظامی و دیپلماتیک مرتبط با ایران اعلام کردند [۱]. این بیانیه که پس از نشست وزرای خارجه در منامه صادر شد، نشان‌دهنده یک جبهه متحد در برابر چالش‌های امنیتی جدید و در عین حال، استقبال مشروط از کاهش تنش‌ها میان واشینگتن و تهران است [۳].

محکومیت قاطع حملات به حاکمیت بحرین یکی از محورهای اصلی این بیانیه، محکومیت شدید حملات پهپادی اخیر به خاک بحرین است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، این حملات که حاکمیت ملی بحرین را هدف قرار داده بود، با واکنش تند ریاض و ابوظبی مواجه شد [۲]. کشورهای امضاکننده بیانیه تاکید کردند که هرگونه تهدید علیه امنیت یکی از اعضای شورای همکاری خلیج فارس، به مثابه تهدید علیه کل منطقه تلقی شده و نقض آشکار قوانین بین‌المللی و منشور سازمان ملل متحد است [۱]. این کشورها همبستگی کامل خود را با منامه برای حفظ ثبات و امنیت داخلی اعلام کردند.

توافق اسلام‌آباد و نقش میانجی‌گری قطر این بیانیه همچنین به «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» اشاره دارد که در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ بین دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان به امضا رسید [۴]. وزرای خارجه کشورهای عربی ضمن قدردانی از نقش میانجی‌گرانه قطر و پاکستان در دستیابی به این آتش‌بس ۶۰ روزه، بر لزوم حفظ وحدت در مسیر مذاکرات نهایی تاکید کردند [۳]. با این حال، آن‌ها هشدار دادند که هرگونه توافق پایدار باید شامل رسیدگی به کل طیف تهدیدات، از جمله برنامه‌های موشکی و پهپادی ایران و حمایت از گروه‌های نیابتی در منطقه باشد [۴].

بازگشایی تنگه هرمز و شروط اقتصادی مسئله امنیت دریانوردی در تنگه هرمز از دیگر بندهای کلیدی این اعلان رسمی بود. کشورهای منطقه هرگونه تلاش برای اعمال کنترل یا وضع عوارض عبور و مرور در این آبراه بین‌المللی را به شدت رد کردند [۳]. در این بیانیه تصریح شده است که بازگشایی کامل و بدون قید و شرط تنگه هرمز برای تجارت جهانی حیاتی است. همچنین، هرگونه سرمایه‌گذاری و تجارت با ایران مشروط به پایبندی کامل تهران به مفاد تفاهم‌نامه و توقف رفتارهای بی‌ثبات‌کننده در منطقه عنوان شده است [۱][۴].

چشم‌انداز صلح و بازسازی منطقه مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در نشست منامه بر تعهد پایدار واشینگتن به امنیت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس تاکید کرد [۳]. این در حالی است که تحلیلگران معتقدند توافق فعلی، علی‌رغم نقاط قوت، همچنان در پرداختن به نگرانی‌های موشکی کشورهای عربی دچار ضعف است [۴]. با این حال، باز شدن کانال‌های مالی توسط امارات و احتمال آزادسازی دارایی‌های بلوکه شده ایران، سیگنال‌های مثبتی برای بازارهای جهانی ارسال کرده است، مشروط بر اینکه تهران گام‌های عملی برای اعتمادسازی بردارد [۵]. این اعلان رسمی نشان داد که کشورهای حاشیه خلیج فارس، علی‌رغم تمایل به صلح، همچنان با احتیاط و دقت فراوان تحرکات تهران را زیر نظر دارند.