بحران در تنگه هرمز؛ تبادل آتش میان ایران و آمریکا و خطر فروپاشی آتش‌بس

جرقه درگیری؛ حمله به کشتی سنگاپوری در تنگه هرمز بحران جدید زمانی آغاز شد که در تاریخ ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶، یک کشتی کانتینربر با پرچم سنگاپور به نام M/V Ever Lovely در حال خروج از تنگه هرمز هدف حمله یک پهپاد انتحاری قرار گرفت [۲]. این حادثه که در نزدیکی سواحل عمان رخ داد، منجر به آسیب دیدن پل فرماندهی کشتی شد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، بلافاصله این اقدام را محکوم کرد و آن را «نقض احمقانه» توافق آتش‌بسی دانست که تنها یک هفته از امضای آن می‌گذشت [۳]. واشینگتن مدعی است که ایران پشت این حمله بوده، در حالی که مقامات ایرانی بر حق خود برای نظارت بر ترددهای غیرمجاز در آب‌های منطقه تأکید دارند [۱].

واکنش نظامی ایالات متحده و بمباران سواحل ایران در پاسخ به حمله به کشتی تجاری، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در تاریخ ۲۶ ژوئن عملیات گسترده‌ای را علیه اهدافی در خاک ایران انجام داد. طبق بیانیه‌های رسمی، جنگنده‌های آمریکایی چهار نقطه استراتژیک شامل انبارهای موشکی، سایت‌های نگهداری پهپاد و تأسیسات رادار ساحلی را در منطقه سیریک و جزیره قشم هدف قرار دادند [۴]. گزارش‌های محلی از شنیده شدن صدای انفجارهای مهیب در استان هرمزگان حکایت داشتند. مقامات آمریکایی تأکید کردند که این حملات با هدف تضعیف توانمندی‌های ایران برای تهدید دریانوردی آزاد انجام شده و واشینگتن برای تضمین امنیت عبور و مرور در تنگه هرمز در حالت آماده‌باش کامل قرار دارد [۳].

پاسخ متقابل سپاه پاسداران و هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکا واکنش ایران به حملات هوایی آمریکا دیری نپایید. صبح امروز، ۲۷ ژوئن ۲۰۲۶، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که در پاسخ به تجاوزات ایالات متحده، پایگاه‌های نظامی این کشور در منطقه خلیج فارس را هدف حملات موشکی و پهپادی قرار داده است [۱]. اگرچه هنوز جزئیات دقیقی از میزان خسارات وارده به پایگاه‌های آمریکایی منتشر نشده، اما رسانه‌های دولتی ایران این اقدام را «پاسخی قاطع» به نقض حاکمیت ملی خود توصیف کردند. سپاه پاسداران هشدار داده است که در صورت تکرار هرگونه تجاوز، پاسخ‌های بعدی بسیار گسترده‌تر و کوبنده‌تر خواهد بود [۵].

سرنوشت توافق آتش‌بس در هاله‌ای از ابهام این درگیری‌های مستقیم، توافق‌نامه موقت صلح و تفاهم‌نامه‌ای را که هفته گذشته با میانجی‌گری‌های بین‌المللی حاصل شده بود، در معرض فروپاشی کامل قرار داده است. در حالی که هر دو طرف یکدیگر را به نقض مفاد توافق متهم می‌کنند، تحلیل‌گران معتقدند که «بحران هرمز» اکنون وارد مرحله‌ای پیچیده شده است که می‌تواند منجر به یک جنگ تمام‌عیار منطقه‌ای شود [۱]. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرده است که «خشونت با خشونت پاسخ داده خواهد شد»، در حالی که تهران بر مدیریت مستقل تنگه هرمز و لزوم خروج نیروهای بیگانه تأکید دارد [۴]. با توجه به وضعیت فعلی، دستیابی به یک آتش‌بس پایدار بیش از هر زمان دیگری دور از دسترس به نظر می‌رسد.