بحران تنگه هرمز: فشار مضاعف بر تورم و کسری بودجه ترکیه

تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتی‌ترین آبراه‌های جهان برای انتقال انرژی، بار دیگر به کانون توجه بازارهای جهانی تبدیل شده است. برای ترکیه، که به شدت به واردات انرژی وابسته است، هرگونه اختلال در این مسیر به معنای شوک مستقیم به شاخص‌های کلان اقتصادی است. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که افزایش هزینه‌های حمل و نقل و قیمت نفت، برنامه‌های اقتصادی آنکارا برای مهار تورم را با تهدیدی جدی روبرو کرده است [۱].

اهمیت راهبردی تنگه هرمز برای آنکارا ترکیه بخش عمده‌ای از نیازهای نفتی و گازی خود را از طریق مسیرهای دریایی و خط لوله‌هایی تامین می‌کند که قیمت‌گذاری آن‌ها به شدت تحت تاثیر ثبات منطقه خلیج فارس است. انسداد یا حتی تهدید به اختلال در تنگه هرمز، بلافاصله قیمت نفت خام برنت را به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه سوق داده است [۲]. این موضوع برای کشوری مانند ترکیه که در تلاش است نرخ تورم خود را تک‌رقمی کند، یک کابوس اقتصادی محسوب می‌شود. افزایش قیمت سوخت نه تنها هزینه حمل و نقل داخلی را بالا می‌برد، بلکه قیمت تمام شده کالاها و خدمات را نیز در سراسر کشور افزایش می‌دهد.

شوک نفتی و مارپیچ تورم در ترکیه تحلیل‌گران اقتصادی در جولای ۲۰۲۶ هشدار می‌دهند که موج جدید تورم ناشی از هزینه‌های انرژی (Cost-push inflation) می‌تواند دستاوردهای اخیر بانک مرکزی ترکیه را از بین ببرد. طبق داده‌های منتشر شده توسط منابع خبری محلی، هزینه‌های واردات انرژی در نیمه اول ماه جولای نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۰ درصد رشد داشته است [۱]. این وضعیت باعث شده تا انتظارات تورمی در میان خانوارها و بنگاه‌های اقتصادی ترکیه بار دیگر صعودی شود، که خود عاملی برای کاهش ارزش لیر در برابر ارزهای معتبر جهانی است.

کسری حساب جاری؛ پاشنه آشیل اقتصاد یکی از بزرگترین چالش‌های ساختاری اقتصاد ترکیه، کسری حساب جاری است. زمانی که قیمت جهانی انرژی افزایش می‌یابد، تراز تجاری ترکیه به شدت منفی می‌شود. در روزهای اخیر، گزارش‌های مالی نشان‌دهنده شکاف عمیق‌تر در تراز پرداخت‌های این کشور است [۳]. کارشناسان معتقدند اگر تنش‌ها در تنگه هرمز فروکش نکند، ترکیه ناچار خواهد شد برای جبران این کسری به استقراض خارجی بیشتری روی بیاورد یا ذخایر ارزی خود را مصرف کند که هر دو گزینه در بلندمدت ریسک‌های اعتباری کشور را افزایش می‌دهند.

واکنش بازارها و چشم‌انداز آینده بازار بورس استانبول و نرخ برابری لیر به دلار در روزهای اخیر نوسانات شدیدی را تجربه کرده‌اند. دولت ترکیه در تلاش است با رایزنی‌های دیپلماتیک و تنوع‌بخشی به منابع تامین انرژی، اثرات این بحران را کاهش دهد، اما واقعیت این است که جغرافیای سیاسی منطقه همواره بر اقتصاد این کشور سایه افکنده است [۲]. موفقیت ترکیه در عبور از این بحران بستگی به مدت زمان تنش‌ها در خلیج فارس و توانایی بانک مرکزی در مدیریت نقدینگی دارد.