کاهش ترافیک در تنگه هرمز؛ آرامش پیش از طوفان مذاکرات صلح دوحه

آمار نگران‌کننده تردد در شریان حیاتی انرژی

بر اساس داده‌های جدید منتشر شده توسط روزنامه «استانبول تجارت» (Istanbul Ticaret Gazetesi) و تحلیل‌های شرکت داده‌پردازی Kpler، ترافیک کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز در ۲۴ ساعت گذشته همچنان در سطحی بسیار پایین باقی مانده است [1]. در حالی که پیش از آغاز درگیری‌های نظامی در فوریه ۲۰۲۶، روزانه به طور متوسط ۱۳۰ کشتی از این مسیر عبور می‌کردند، اکنون این رقم به حدود ۴۰ تا ۵۰ کشتی در روز کاهش یافته است. این افت ۷۰ درصدی نشان‌دهنده عمق نگرانی‌های امنیتی و احتیاط شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی در آستانه تحولات سیاسی جدید است.

گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که در ۲۴ ساعت گذشته تنها ۲۵ کشتی تجاری از این آبراه عبور کرده‌اند که شامل نفت‌کش‌ها و کشتی‌های فله‌بر می‌شود [1]. اگرچه این رقم نسبت به روزهای بحرانی ماه گذشته که ترافیک تقریباً به صفر رسیده بود، یک بهبود نسبی محسوب می‌شود، اما هنوز با بازگشت به وضعیت عادی فاصله معناداری دارد.

مذاکرات دوحه و سایه سنگین تنش‌های دیپلماتیک

این رکود دریانوردی در حالی گزارش می‌شود که هیئت‌های دیپلماتیک ایالات متحده و ایران برای نجات تفاهم‌نامه امضا شده در اواسط ژوئن، امروز ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ راهی دوحه شده‌اند [3]. هدف از این مذاکرات فنی، تثبیت آتش‌بس شکننده و ایجاد سازوکاری برای بازگشایی کامل مسیرهای تجاری است. با این حال، اظهارات اخیر مقامات ارشد ایرانی فضای مذاکرات را تحت تأثیر قرار داده است.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در گفتگو با تلویزیون دولتی تاکید کرد که تهران مصمم به اعمال کنترل بر ترافیک دریایی در تنگه هرمز است [2]. ایران به دنبال توافقی با عمان برای نظارت مشترک بر این آبراه است و هشدار داده که دخالت کشورهای دیگر در این موضوع غیرقابل قبول خواهد بود. این موضع‌گیری، فشارها را بر مذاکرات قطر افزایش داده و شرکت‌های بیمه را در حالت آماده‌باش نگه داشته است.

مناقشه بر سر مدیریت آبراه و امنیت دریانوردی

یکی از نقاط اصلی اختلاف در مذاکرات جاری، نحوه مدیریت تنگه هرمز است. در حالی که ایران بر حق خود برای نظارت و حتی وضع تعرفه‌های خدمات دریانوردی تاکید دارد، عمان و شرکای بین‌المللی آن از جمله فرانسه، بر اصل «آزادی دریانوردی بدون قید و شرط» پافشاری می‌کنند [2]. سلطان هیثم بن طارق در دیدار اخیر خود با امانوئل مکرون در پاریس، بار دیگر بر لزوم رعایت قوانین بین‌المللی دریاها تاکید کرد.

این تضاد منافع باعث شده تا بسیاری از مالکان کشتی‌ها همچنان مسیرهای طولانی‌تر و پرهزینه‌تر مانند دور زدن دماغه امید نیک را ترجیح دهند. نرخ بیمه جنگی برای عبور از خلیج فارس همچنان در سطوح بی‌سابقه‌ای قرار دارد و تا زمانی که تضمین‌های امنیتی قطعی از مذاکرات دوحه حاصل نشود، انتظار نمی‌رود ترافیک دریایی به حالت عادی بازگردد [3].

پیامدهای اقتصادی برای بازارهای جهانی

تنگه هرمز محل عبور حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز مایع (LNG) مصرفی جهان است. اختلال طولانی‌مدت در این مسیر، زنجیره تأمین انرژی را در اروپا و آسیا با چالش جدی مواجه کرده است. اگرچه در هفته اخیر ترافیک نسبت به هفته‌های گذشته ۵۴ درصد رشد داشته و به رکورد ۷۶ کشتی در یک روز (۲۴ ژوئن) رسید، اما نوسانات روزهای اخیر نشان می‌دهد که بازار همچنان به شدت نسبت به اخبار سیاسی حساس است [1].

تحلیلگران معتقدند که موفقیت مذاکرات دوحه در ۳۰ ژوئن می‌تواند کلید بازگشت ثبات به بازارهای جهانی باشد. در غیر این صورت، تداوم ترافیک پایین و هزینه‌های بالای حمل و نقل، قیمت انرژی را در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ در سطوح بالایی نگه خواهد داشت.