آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران؛ جزئیات توافق جدید در دوحه

جزئیات آزادسازی منابع ارزی در قطر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، روز دوشنبه ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶ (۸ تیر ۱۴۰۵) در جریان سفر به شهر قم و در دیدار با آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی، رسماً از آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده جمهوری اسلامی خبر داد. طبق گفته‌های وی، بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، مبلغ ۶ میلیارد دلار از مجموع ۱۲ میلیارد دلار منابع ارزی ایران که در بانک‌های قطر نگهداری می‌شد، آزاد شده و در حال بازگشت به چرخه اقتصادی کشور است [۱][۴]. پزشکیان تأکید کرد که پیگیری‌ها برای آزادسازی مابقی این وجوه نیز با جدیت در حال انجام است.

توافق موقت و لغو تحریم‌های نفتی این گشایش مالی بخشی از یک تفاهم‌نامه گسترده‌تر میان تهران و واشینگتن است که با میانجی‌گری کشورهایی نظیر قطر، پاکستان و سوئیس به نتیجه رسیده است. رئیس‌جمهور این توافق را یک «پیروزی بزرگ» برای ملت ایران توصیف کرد و افزود که در چارچوب این تفاهم، تحریم‌های مربوط به صادرات نفت و محصولات پتروشیمی نیز برداشته شده است [۱][۳]. دولت قصد دارد از این منابع برای حمایت از معیشت مردم، بازسازی زیرساخت‌ها و افزایش اعتبار کالابرگ‌های الکترونیکی استفاده کند تا فشار تورمی بر خانوارها کاهش یابد [۴].

تنش‌های منطقه‌ای و سایه جنگ بر مذاکرات اعلام خبر آزادسازی این اموال در حالی صورت می‌گیرد که منطقه خلیج فارس طی روزهای اخیر شاهد تنش‌های نظامی شدیدی بوده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران در پاسخ به حملات هوایی اخیر ایالات متحده، حملات پهپادی و موشکی را علیه پایگاه‌های آمریکایی در بحرین و کویت انجام داده است [۲][۵]. با وجود این درگیری‌ها، هر دو طرف تمایل خود را برای ادامه مسیر دیپلماتیک نشان داده‌اند. تیم‌های فنی ایران و آمریکا قرار است طی روزهای آینده در دوحه دیدار کنند تا جزئیات اجرایی تفاهم‌نامه را نهایی کنند [۳].

واکنش واشینگتن و مکانیسم نظارتی دوحه در حالی که مقامات ایرانی بر اختیار کامل در نحوه هزینه‌کرد این مبالغ تأکید دارند، مقامات آمریکایی تصویر متفاوتی ارائه می‌دهند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، اعلام کرده است که واشینگتن مکانیسم نظارتی دقیقی را در دوحه ایجاد خواهد کرد تا اطمینان حاصل شود که این ۶ میلیارد دلار صرفاً برای خرید کالاهای بشردوستانه، دارو و مواد غذایی هزینه می‌شود [۳]. از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هشدار داده است که در صورت نقض توافق یا تداوم حملات، گزینه‌های نظامی همچنان روی میز باقی خواهند ماند [۵]. این تضاد در گفتار نشان‌دهنده شکنندگی توافق موقتی است که قرار است طی یک دوره ۶۰ روزه به یک قرارداد پایدار تبدیل شود [۴].