تحلیل دکتر عثمان قاضی کندمیر: چرا درک ما از تحولات ایران اشتباه است؟

امروز، ۷ ژوئیه ۲۰۲۶، در حالی که رهبران ناتو در آنکارا گرد هم آمده‌اند تا درباره آینده امنیت جهانی و تنش‌های فزاینده در خاورمیانه گفتگو کنند، یادداشتی تحلیلی از دکتر عثمان قاضی کندمیر در وب‌سایت «ایندیپندنت ترکی» منتشر شده است که نگاه متفاوتی به بحران ایران دارد. کندمیر در این مقاله با عنوان «خواندن ایران با پرسش‌های نادرست»، استدلال می‌کند که بسیاری از تحلیلگران سیاسی با طرح سوالات کلیشه‌ای، از درک واقعیت‌های زیرپوستی قدرت در جمهوری اسلامی بازمانده‌اند [۱].

پارادایم‌های غلط در تحلیل سیاست ایران دکتر کندمیر معتقد است که تمرکز بیش از حد بر دوقطبی‌های ساده‌انگارانه مانند «اصلاح‌طلب در برابر اصول‌گرا» یا انتظار مداوم برای «سقوط ناگهانی رژیم»، باعث شده است که پویایی‌های واقعی قدرت در ایران نادیده گرفته شود. او اشاره می‌کند که در ذهنیت بسیاری از مخالفان و تحلیلگران غربی، مرز بین «کشور» و «حاکمیت» به شکلی خطرناک محو شده است [۱]. این رویکرد باعث می‌شود که هرگونه تغییر رفتار در سیاست خارجی ایران به اشتباه تعبیر شود و در نتیجه، پاسخ‌های دیپلماتیک نیز بر پایه فرضیات غلط بنا گردند.

توافق شکننده و بحران در تنگه هرمز این تحلیل در زمانی ارائه می‌شود که منطقه در وضعیت بسیار حساسی قرار دارد. تنها دو روز پیش، گزارش‌هایی از توافق غیرمستقیم میان ایران و ایالات متحده با میانجی‌گری قطر و پاکستان منتشر شد که شامل یک آتش‌بس ۶۰ روزه و بازگشایی تنگه هرمز بود [۲]. با این حال، گزارش‌های میدانی امروز نشان می‌دهند که نیروهای ایرانی بار دیگر حملاتی را علیه کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز آغاز کرده‌اند که این توافق نوپا را به شدت تهدید می‌کند [۳]. کندمیر در یادداشت خود تلویحاً اشاره می‌کند که این رفتارهای متناقض، بخشی از استراتژی پیچیده بقا و چانه‌زنی تهران است که با پرسش‌های سنتی امنیت بین‌الملل قابل تحلیل نیست.

اجلاس ناتو در آنکارا و سایه سنگین ایران همزمان با انتشار این تحلیل، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، برای شرکت در سی و ششمین اجلاس سران ناتو در آنکارا حضور دارد. ترامپ که به تازگی جشن‌های ۲۵۰ سالگی استقلال آمریکا را پشت سر گذاشته، به شدت از متحدان اروپایی خود به دلیل محدود کردن استفاده از پایگاه‌های نظامی برای حمله به ایران در طول درگیری‌های اخیر خشمگین است [۳][۴]. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در دیدار با مقامات منطقه هشدار داده است که نباید اجازه داد اسرائیل یا تندروها توافق دیپلماتیک با ایران را از مسیر خود خارج کنند [۲].

ضرورت بازنگری در رویکرد راهبردی در نهایت، دکتر کندمیر تأکید می‌کند که برای فهم درست ایران در سال ۲۰۲۶، باید از لنزهای قدیمی عبور کرد. او معتقد است که ساختار قدرت در ایران بیش از آنکه بر پایه ایدئولوژی محض باشد، بر اساس یک «پراگماتیسم بقامحور» عمل می‌کند که می‌تواند همزمان هم به میز مذاکره بیاید و هم در تنگه هرمز قدرت‌نمایی کند [۱]. بدون درک این پیچیدگی، جامعه بین‌المللی همچنان در چرخه «پرسش‌های غلط و پاسخ‌های ناکارآمد» گرفتار خواهد ماند.