Dr. Osman Gazi Kandemir'in Analizi: İran'daki Gelişmelere Dair Algımız Neden Yanlış?

Bugün, 7 Temmuz 2026, NATO liderleri küresel güvenliğin geleceğini ve Orta Doğu'da artan gerilimleri görüşmek üzere Ankara'da bir araya gelirken, Dr. Osman Gazi Kandemir'in İran krizine farklı bir bakış açısı sunan analiz yazısı "Independent Türkçe" web sitesinde yayımlandı. Kandemir, "İran'ı Yanlış Sorularla Okumak" başlıklı makalesinde, birçok siyasi analistin klişe sorular sorarak İslam Cumhuriyeti'ndeki gücün derinliklerindeki gerçekleri anlamakta yetersiz kaldığını savunuyor [1].

İran Siyaset Analizindeki Yanlış Paradigmalar Dr. Kandemir, "Reformcu - Muhafazakar" gibi basitleştirici ikilemlere aşırı odaklanmanın veya sürekli bir "rejimin ani çöküşü" beklentisinin, İran'daki gerçek güç dinamiklerinin göz ardı edilmesine neden olduğuna inanıyor. Birçok muhalif ve Batılı analistin zihninde "ülke" ile "egemenlik" arasındaki sınırın tehlikeli bir şekilde bulanıklaştığına dikkat çekiyor [1]. Bu yaklaşım, İran dış politikasındaki her türlü davranış değişikliğinin yanlış yorumlanmasına ve sonuç olarak diplomatik yanıtların yanlış varsayımlar üzerine inşa edilmesine yol açıyor.

Kırılgan Anlaşma ve Hürmüz Boğazı'ndaki Kriz Bu analiz, bölgenin oldukça hassas bir durumda olduğu bir dönemde geliyor. Sadece iki gün önce, Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda İran ile ABD arasında 60 günlük bir ateşkesi ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını içeren dolaylı bir anlaşmaya varıldığına dair raporlar yayımlanmıştı [2]. Ancak bugün gelen saha raporları, İran güçlerinin Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemilere yönelik saldırıları yeniden başlattığını ve bu yeni doğan anlaşmayı ciddi şekilde tehdit ettiğini gösteriyor [3]. Kandemir yazısında, bu çelişkili davranışların Tahran'ın geleneksel uluslararası güvenlik sorularıyla analiz edilemeyecek karmaşık hayatta kalma ve pazarlık stratejisinin bir parçası olduğunu ima ediyor.

Ankara'daki NATO Zirvesi ve İran'ın Ağır Gölgesi Bu analizin yayımlanmasıyla eş zamanlı olarak, ABD Başkanı Donald Trump 36. NATO Liderler Zirvesi'ne katılmak üzere Ankara'da bulunuyor. Amerikan bağımsızlığının 250. yıl dönümü kutlamalarını henüz tamamlayan Trump'ın, son çatışmalar sırasında İran'a yönelik saldırılar için askeri üslerin kullanımını kısıtlayan Avrupalı müttefiklerine karşı son derece öfkeli olduğu bildiriliyor [3][4]. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise bölgesel yetkililerle yaptığı görüşmede, İsrail'in veya aşırılık yanlılarının İran ile yapılan diplomatik anlaşmayı rayından çıkarmasına izin verilmemesi gerektiği konusunda uyardı [2].

Stratejik Yaklaşımda Revizyon Gerekliliği Son olarak Dr. Kandemir, 2026 yılında İran'ı doğru anlamak için eski merceklerin ötesine geçilmesi gerektiğini vurguluyor. İran'daki güç yapısının saf ideolojiden ziyade, aynı anda hem müzakere masasına oturabilen hem de Hürmüz Boğazı'nda güç gösterisi yapabilen "beka odaklı bir pragmatizm" üzerine kurulu olduğuna inanıyor [1]. Bu karmaşıklık anlaşılmadan, uluslararası toplum "yanlış sorular ve etkisiz cevaplar" döngüsünde hapsolmaya devam edecektir.