تکذیب قاطع تهران: برنامه‌ای برای بازرسی آژانس از تأسیسات آسیب‌دیده وجود ندارد

رد ادعاهای آژانس و واشینگتن توسط تهران در پی انتشار گزارش‌هایی مبنی بر موافقت ایران با بازرسی‌های جدید، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در نشست خبری اخیر خود به صراحت اعلام کرد که هیچ برنامه‌ای برای دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) به تأسیسات هسته‌ای که در جریان درگیری‌های اخیر آسیب دیده‌اند، وجود ندارد [1][2]. این اظهارات در واکنش به سخنان جی.دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، مطرح شد که مدعی شده بود ایران با بازگشت بازرسان به این سایت‌ها موافقت کرده است.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه ایران نیز با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی، هرگونه دیدار با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در حاشیه نشست‌های سوئیس را رد کرد [1]. وی تأکید کرد که دسترسی به سایت‌های آسیب‌دیده و مواد هسته‌ای موجود در آن‌ها در دستور کار فعلی قرار ندارد و تهران اجازه نخواهد داد با «هیاهوی رسانه‌ای» سیاست‌های تحمیلی پیش برود [3].

تضاد در روایت‌ها؛ جنگ کلمات بین ایران و آژانس در حالی که تهران بر نبود هیچ‌گونه شیوه‌نامه‌ای برای بازرسی از مراکز هدف قرار گرفته تأکید دارد، رافائل گروسی در توکیو اعلام کرد که بازرسی‌ها طبق تفاهم‌نامه اخیر «حتماً انجام خواهد شد» [4]. گروسی با توصیف این وضعیت به عنوان یک «جنگ کلمات»، خاطرنشان کرد که زمان دقیق این بازرسی‌ها حیاتی نیست، اما اصل نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران بخشی جدایی‌ناپذیر از توافقات است [4].

این اختلاف نظر در حالی بروز می‌کند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز مدعی شده است که اطلاعات دقیقی مبنی بر موافقت ایران با این بازرسی‌ها در اختیار دارد. با این حال، مقامات ایرانی معتقدند که بازرسی از سایت‌هایی مانند نطنز و فردو که در حملات سال گذشته میلادی آسیب دیده‌اند، تنها در چارچوب یک «توافق نهایی» و پس از لغو کامل تحریم‌ها قابل بررسی خواهد بود [1][3].

وضعیت فعلی نظارت‌ها و شروط ایران طبق گفته‌های سخنگوی وزارت خارجه، ایران کماکان به تعهدات خود در چارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) پایبند است و بازرسی‌های روتین از تأسیساتی مانند نیروگاه بوشهر که آسیب ندیده‌اند، طبق روال گذشته ادامه می‌یابد [2][3]. اما دسترسی به مراکز حساس که هدف حملات نظامی قرار گرفته‌اند، به عنوان یک «خط قرمز» تلقی شده و منوط به نتایج مذاکرات ۶۰ روزه در سوئیس است.

ایران تأکید دارد که هرگونه گام عملی از سوی تهران باید با اقدام متقابل واشینگتن در لغو تحریم‌های نفتی و بانکی همراه باشد. تا آن زمان، دسترسی بازرسان به ویرانه‌های تأسیسات غنی‌سازی که گفته می‌شود مقادیر قابل توجهی اورانیوم ۶۰ درصد در آن‌ها نگهداری می‌شود، امکان‌پذیر نخواهد بود [4]. این بن‌بست دیپلماتیک نشان‌دهنده مسیر دشوار پیش رو برای تبدیل تفاهم‌نامه موقت به یک توافق پایدار است.