ایران در دوراهی سرنوشت‌ساز؛ از دیپلماسی شکننده تا عصر جدید نظامی

در حالی که تابستان ۲۰۲۶ با تنش‌های بی‌سابقه در خلیج فارس و تبادل آتش میان نیروهای آمریکایی و ایرانی همراه شده است، پروفسور فواد ایزدی، استاد دانشگاه تهران و تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل، در گفتگویی ویژه با «نوزاد چیچک» در رسانه ایندیپندنت ترکی، ابعاد جدیدی از راهبرد تهران را فاش کرد. به گفته ایزدی، ایران اکنون در وضعیتی قرار دارد که باید به طور همزمان برای «دیپلماسی» و یک «عصر نظامی جدید» آماده شود [۱].

دیپلماسی در سایه تهدید: تفاهم‌نامه لرزان ژوئن در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان تفاهم‌نامه‌ای (MOU) را برای پایان دادن به درگیری‌ها و بازگشایی تنگه هرمز امضا کردند. با این حال، این توافق که قرار بود دوره‌ای ۶۰ روزه از مذاکرات فنی را آغاز کند، به شدت متزلزل نشان داده است [۳]. فواد ایزدی با انتقاد از خوش‌بینی‌های افراطی، معتقد است که طرف مقابل (آمریکا و اسرائیل) هنوز هزینه واقعی تهاجم را نپرداخته‌اند. او هشدار می‌دهد که پذیرش زودهنگام آتش‌بس بدون دریافت تضمین‌های عینی، تنها به دشمن فرصت بازسازی قوای نظامی را می‌دهد [۴].

عصر نظامی جدید؛ بازدارندگی فراتر از مرزها ایزدی در تحلیل خود به واژه «عصر نظامی جدید» اشاره می‌کند. این مفهوم شامل تغییر دکترین دفاعی ایران به سمتی است که هزینه هرگونه حمله برای واشینگتن و تل‌آویو غیرقابل تحمل باشد. در روزهای اخیر، سنتکام (CENTCOM) به بیش از ۹۰ هدف در خاک ایران حمله کرده است و در مقابل، ایران نیز پایگاه‌های آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داده است [۳][۲]. ایزدی معتقد است ایران باید لیستی از تأسیسات حیاتی و استراتژیک دشمن در منطقه را آماده داشته باشد تا در صورت تکرار حملات، پاسخی ویرانگر و طولانی‌مدت بدهد که بازسازی آن سال‌ها زمان ببرد [۴].

تنگه هرمز؛ اهرم فشار اقتصادی یکی از کلیدی‌ترین بخش‌های راهبرد ایران در این مقطع، کنترل بر جریان انرژی در تنگه هرمز است. ایزدی تأکید دارد که اگر ایران نتواند نفت خود را به صورت آزادانه بفروشد، دلیلی ندارد که سایر کشورهای منطقه امنیت صادرات داشته باشند [۱]. حملات اخیر به نفتکش‌ها در ۶ و ۷ جولای نشان داد که تهران آماده است از این اهرم برای فشار بر بازارهای جهانی و وادار کردن ترامپ به عقب‌نشینی استفاده کند [۳]. به باور این تحلیل‌گر، دیپلماسی تنها زمانی موفق خواهد بود که با قدرت نظامی برتر و توانایی آسیب زدن به اقتصاد جهانی پشتیبانی شود [۱][۴].

نتیجه‌گیری: توازن میان میز مذاکره و میدان واقعیت‌های میدانی در ۱۰ جولای ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که منطقه در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» قرار دارد. در حالی که ترامپ پیام‌های متناقضی صادر کرده و گاه از پایان آتش‌بس و گاه از تداوم مذاکرات سخن می‌گوید [۲]، تحلیل ایزدی گویای این است که تهران مسیر خود را برای تقویت بازدارندگی جدا از نتایج کوتاه‌مدت میز مذاکره ترسیم کرده است. عصر جدید نظامی ایران، بر پایه درس‌های آموخته شده از درگیری‌های اخیر و ضرورت ایجاد هزینه‌های انسانی و اقتصادی سنگین برای مهاجمان بنا شده است.