İran Karar Verici Bir Dönemeçte; Kırılgan Diplomasiden Yeni Askeri Çağa

2026 yazı Basra Körfezi'nde benzeri görülmemiş gerilimler ve Amerikan ile İran kuvvetleri arasındaki ateş teatisi ile geçerken, Tahran Üniversitesi öğretim üyesi ve uluslararası ilişkiler analisti Profesör Foad Izadi, Independent Türkçe'de Nevzat Çiçek ile yaptığı özel söyleşide Tahran'ın stratejisinin yeni boyutlarını ifşa etti. Izadi'ye göre İran, şu anda aynı anda hem "diplomasi" hem de "yeni bir askeri çağ" için hazırlanması gereken bir konumdadır [1].

Tehdit Gölgesinde Diplomasi: Sarsıntılı Haziran Mutabakatı 17 Haziran 2026'da Donald Trump ve Masoud Pezeshkian, çatışmaları sona erdirmek ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için bir mutabakat zaptı (MOU) imzaladı. Ancak, 60 günlük teknik müzakere sürecini başlatması beklenen bu anlaşma oldukça sarsıntılı görünüyor [3]. Aşırı iyimserliği eleştiren Foad Izadi, karşı tarafın (ABD ve İsrail) saldırganlığın gerçek bedelini henüz ödemediğine inanıyor. Somut garantiler almadan ateşkesin erkenden kabul edilmesinin, düşmana yalnızca askeri güçlerini yeniden inşa etme fırsatı vereceği konusunda uyarıyor [4].

Yeni Askeri Çağ; Sınırların Ötesinde Caydırıcılık Izadi analizinde "yeni askeri çağ" terimine atıfta bulunuyor. Bu kavram, İran'ın savunma doktrininin, herhangi bir saldırının maliyetini Washington ve Tel Aviv için katlanılamaz hale getirecek bir yöne evrilmesini içeriyor. Son günlerde CENTCOM, İran topraklarındaki 90'dan fazla hedefi vurdu; buna karşılık İran da Bahreyn ve Kuveyt'teki ABD üslerini hedef aldı [3][2]. Izadi, İran'ın saldırıların tekrarlanması durumunda, yeniden inşası yıllar alacak yıkıcı ve uzun vadeli bir yanıt vermek üzere bölgedeki düşman hayati ve stratejik tesislerinin bir listesini hazır bulundurması gerektiğine inanıyor [4].

Hürmüz Boğazı; Ekonomik Baskı Aracı İran'ın bu aşamadaki stratejisinin en kilit parçalarından biri Hürmüz Boğazı'ndaki enerji akışı üzerindeki kontroldür. Izadi, İran kendi petrolünü özgürce satamazsa, bölgedeki diğer ülkelerin ihracat güvenliğine sahip olması için bir neden olmadığını vurguluyor [1]. 6 ve 7 Temmuz tarihlerinde tankerlere yapılan son saldırılar, Tahran'ın bu kaldıracı küresel piyasalara baskı yapmak ve Trump'ı geri adım atmaya zorlamak için kullanmaya hazır olduğunu gösterdi [3]. Analiste göre diplomasi, ancak üstün askeri güç ve küresel ekonomiye zarar verme yeteneği ile desteklendiğinde başarılı olacaktır [1][4].

Sonuç: Müzakere Masası ve Saha Arasındaki Denge 10 Temmuz 2026'daki saha gerçekleri, bölgenin "ne savaş ne barış" durumunda olduğunu gösteriyor. Trump bazen ateşkesin sona ermesinden, bazen de müzakerelerin devamından bahseden çelişkili mesajlar verirken [2], Izadi'nin analizi Tahran'ın caydırıcılığı güçlendirme yolunu müzakere masasının kısa vadeli sonuçlarından bağımsız olarak çizdiğini gösteriyor. İran'ın yeni askeri çağı, son çatışmalardan alınan dersler ve saldırganlar için ağır insani ve ekonomik maliyetler yaratma gerekliliği üzerine inşa edilmiştir.