İran’ın ‘Hürmüz Oyunu’ Çöktü; Umman Geri Çekildi ve F-35’ler Teyakkuzda

Hürmüz Boğazı’nda ‘Geçiş Ücreti’ Hayalinin Sonu

Son günlerde, İran ve Umman’ın Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilerden ‘denizcilik hizmet bedeli’ veya geçiş ücreti alınmasını içeren yeni bir yönetim sistemi kurma planına dair raporlar yayımlanmıştı. Ancak ‘Yeni Hürmüz Oyunu’ olarak adlandırılan bu plan, sert bir uluslararası tepkiyle karşılaştı ve nihayetinde başarısız oldu [1]. Washington derhal Hürmüz Boğazı’nın uluslararası bir su yolu olduğunu ve hiçbir ülkenin serbest geçiş için ücret talep etme hakkı bulunmadığını ilan etti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bölge ziyareti sırasında böyle bir planın kabul edilmesinin küresel enerji ticaretinde ‘mutlak kaos’ anlamına geleceği uyarısında bulundu [3].

Washington Baskısı Altında Maskat’ın Geri Adımı

Bölgede her zaman arabulucu rolü üstlenen Umman, ABD’den gelen açık uyarıların ardından pozisyonundan geri adım attı. Umman Dışişleri Bakanı Badr Albusaidi, Amerikalı yetkililerle yaptığı görüşmede, ülkesinin Hürmüz Boğazı güvenliğine yönelik planlarının herhangi bir transit ücreti uygulamasını içermediğini net bir şekilde ifade etti [3]. Bu açıklamalar, daha önce Tahran ve Maskat’ın su yolundaki hizmet bedellerini incelediklerine dair haberlerin ardından geldi. Analistler, Washington’ın diplomatik baskısının ve felç edici yaptırımların geri dönme tehdidinin, Umman’ı İran’ın önerdiği plandan uzaklaşmaya zorladığına inanıyor [1].

‘Ever Lovely’ Gemisine Saldırı ve Deniz Tahliyelerinin Askıya Alınması

Bu diplomatik gerilimlerle eş zamanlı olarak, Hürmüz Boğazı’ndaki saha durumu son derece istikrarsız hale geldi. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Perşembe günü Singapur bayraklı ‘Ever Lovely’ gemisine düzenlenen saldırının ardından bölgede mahsur kalan yüzlerce geminin tahliye operasyonlarını askıya aldı [4]. Raporlar, geminin Umman kıyıları yakınlarında bir mühimmat veya insansız hava aracıyla hedef alındığını gösteriyor. Devrim Muhafızları Ordusu ise BM tarafından önerilen rotaları reddederek, güvenli geçişin ancak İran tarafından belirlenen rotalar üzerinden mümkün olacağını duyurdu [2].

F-35’lerin Savaş Düzeni; Tahran’a Açık Mesaj

Bu hareketliliğe yanıt olarak, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) muharebe hazırlık seviyesini artırdı. Bölgeye daha önce sevk edilen F-35 hayalet uçakları şu anda tam teyakkuz halindedir [5]. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın seyrüsefer serbestisi ile ilgili anlaşmalara uymaması durumunda, ABD’nin hassas noktaların bombalanması da dahil olmak üzere askeri seçenekleri yeniden masaya yatırabileceği uyarısında bulundu [4]. Bu uçakların varlığı ve Basra Körfezi üzerindeki sürekli keşif uçuşları, Washington’ın Hürmüz Boğazı’nın hukuki statüsünde herhangi bir değişikliği önleme konusundaki kararlılığını göstermektedir.