ادعای نفوذ گسترده ایران بر آذربایجانی‌های گرجستان؛ زنگ خطر در قفقاز

امروز، ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶، گزارش‌های جدیدی از سوی رسانه‌های منطقه از جمله وب‌سایت تحلیلی Modern.az منتشر شده است که از افزایش بی‌سابقه نفوذ جمهوری اسلامی ایران در میان جمعیت آذربایجانی گرجستان خبر می‌دهند. این گزارش‌ها حاکی از آن است که تهران با استفاده از ابزارهای مذهبی، آموزشی و اقتصادی، در حال ایجاد یک پایگاه اجتماعی وفادار در مناطق استراتژیک گرجستان، به‌ویژه در منطقه «کوئمو کارتلی» است [1].

گزارش مدرن.آذ و ابعاد نفوذ ایران بر اساس گزارش منتشر شده در Modern.az، رفیق علی‌اف، رئیس سابق کمیته دولتی امور سازمان‌های مذهبی، هشدار داده است که نفوذ ایران بر مسلمانان آذربایجانی گرجستان به شدت تقویت شده است. او اشاره کرد که نمایندگان مذهبی از ایران به طور مداوم به گرجستان سفر کرده و با برقراری ارتباطات نزدیک و ارائه کمک‌های مالی، نفوذ خود را گسترش می‌دهند [1]. این فعالیت‌ها به حدی رسیده است که در مراسم‌های مذهبی اخیر مانند تاسوعا و عاشورا در شهر مارنئولی، تصاویر رهبران ارشد ایران و نمادهای سیاسی جمهوری اسلامی به طور گسترده توسط شهروندان گرجستانی حمل شده است [1][4].

نقش نهادهای آموزشی و مذهبی تحت حمایت تهران تحقیقات نهادهای بین‌المللی از جمله موسسه هادسون نشان می‌دهد که ایران از طریق شبکه‌ای از مدارس مذهبی و موسسات آموزشی، از جمله شعبه‌های دانشگاه بین‌المللی المصطفی (که تحت تحریم‌های ایالات متحده قرار دارد)، در حال ترویج ایدئولوژی خود در گرجستان است [3]. این موسسات متهم هستند که فراتر از آموزش‌های مذهبی، به ترویج روایت‌های ضد غربی و جذب نیرو برای شبکه‌های نفوذ ایران می‌پردازند [2][5]. گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی از جوانان آذری گرجستان برای تحصیلات مذهبی به قم اعزام می‌شوند و پس از بازگشت، به عنوان مبلغان وفادار به تهران در مساجد محلی فعالیت می‌کنند [3].

واکنش‌های امنیتی در تفلیس و نگرانی‌های باکو افزایش این تحرکات باعث شده است که سرویس امنیت دولتی گرجستان (SSG) تحقیقات گسترده‌ای را درباره فعالیت‌های نهادهای وابسته به ایران آغاز کند [2]. این موضوع در پارلمان گرجستان نیز بازتاب داشته و برخی نمایندگان خواستار نظارت دقیق‌تر بر منابع مالی خارجی در مناطق اقلیت‌نشین شده‌اند [1][5]. از سوی دیگر، دولت جمهوری آذربایجان نیز با نگرانی این تحولات را دنبال می‌کند. بایکوت مراسم افطار سفارت آذربایجان در تفلیس توسط برخی روحانیون محلی تحت نفوذ ایران، نشان‌دهنده عمق شکاف ایجاد شده در میان جامعه آذربایجانی‌های گرجستان است [1].

تغییر موازنه قدرت در قفقاز جنوبی کارشناسان معتقدند که نفوذ ایران در گرجستان بخشی از یک استراتژی بزرگتر برای مقابله با نفوذ غرب در قفقاز جنوبی است. با توجه به تغییرات اخیر در سیاست خارجی گرجستان و نزدیکی نسبی دولت فعلی به محورهای غیر غربی، تهران فرصت را برای گسترش «قدرت نرم» خود مناسب دیده است [4]. این وضعیت نه تنها امنیت داخلی گرجستان را به چالش می‌کشد، بلکه می‌تواند بر روابط استراتژیک باکو و تفلیس نیز تأثیر منفی بگذارد، چرا که گرجستان مسیر اصلی ترانزیت انرژی آذربایجان به اروپا محسوب می‌شود [3][4].