رایزنی وزرای خارجه ایران و عراق در پی حملات نظامی آمریکا به خاک ایران

در تاریخ ۲۸ و ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در یک تماس تلفنی حساس با فؤاد حسین، همتای عراقی خود، به بررسی آخرین تحولات منطقه‌ای و پیامدهای تجاوزات نظامی اخیر ایالات متحده پرداخت [۱]. این گفتگو در شرایطی انجام شد که ارتش آمریکا موج جدیدی از حملات را علیه اهداف راهبردی در خاک ایران آغاز کرده است. عراقچی در این تماس بر ضرورت حفظ ثبات و امنیت منطقه تأکید کرد و روابط تهران و بغداد را راهبردی و فراتر از فشارهای خارجی دانست.

نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و تشدید درگیری‌ها یکی از محورهای اصلی گفتگو، نقض مکرر مفاد «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» توسط واشینگتن بود. این تفاهم‌نامه که در اواخر خرداد ماه ۱۴۰۵ با هدف کاهش تنش‌ها امضا شده بود، اکنون با حملات هوایی آمریکا به زیرساخت‌های جنوب ایران عملاً به بن‌بست رسیده است [۵]. بر اساس گزارش‌های رسمی، حملات اخیر آمریکا پل‌های ارتباطی در بندر خمیر و تأسیسات پایش ساحلی را هدف قرار داده که منجر به تلفات غیرنظامی و خسارات سنگین شده است [۳]. ایران در پاسخ به این اقدامات، تعهدات خود را در چارچوب این تفاهم‌نامه به حالت تعلیق درآورده و اعلام کرده است که اولویت فعلی، دفاع از تمامیت ارضی کشور است [۲].

پیشنهاد عراق برای نشست امنیتی منطقه‌ای فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، در این رایزنی پیشنهاد داد که نشستی اضطراری با حضور ایران، عراق و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) برگزار شود [۴]. این ابتکار که با استقبال اولیه تهران روبرو شده، به دنبال ایجاد یک ساختار امنیتی بومی است که در آن کشورهای منطقه، و نه قدرت‌های فرامنطقه‌ای، مسئولیت حفظ صلح را بر عهده بگیرند. بغداد تلاش می‌کند با این طرح، خود را از کانون رقابت‌های نظامی میان ایران و آمریکا خارج کرده و نقش میانجی‌گر فعال را ایفا کند [۱].

وضعیت بحرانی و واکنش‌های بین‌المللی همزمان با این تحولات دیپلماتیک، درگیری‌های نظامی در تنگه هرمز و دریای عمان شدت یافته است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که نیروهای مسلح ایران در پاسخ به حملات آمریکا، تأسیسات راداری و پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در منطقه را هدف قرار داده‌اند [۳]. وزارت بهداشت ایران اعلام کرده است که در پی حملات هفته‌های اخیر، ده‌ها تن از هموطنان شهید و مجروح شده‌اند. در سطح بین‌المللی، چین و پاکستان با ابراز نگرانی عمیق از وضعیت موجود، خواستار توقف فوری درگیری‌ها و بازگشت طرفین به میز مذاکره شده‌اند، هرچند که لحن تند مقامات واشینگتن نشان‌دهنده احتمال تشدید بیشتر تنش‌ها در روزهای آینده است [۳].