İsviçre Görüşmeleri Sonrası Tahran'dan Vaşington ve Ajans'a Net Mesaj

Bürgenstock'ta Diplomatik Maraton ve Teknik Çalışma Gruplarının Oluşturulması İran ve Amerika Birleşik Devletleri'nin üst düzey heyetleri arasında İsviçre'nin Bürgenstock kasabasında Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen yoğun müzakereler dün sona erdi. 24 Haziran 2026'da yayınlanan raporlara göre, taraflar bölgesel ve nükleer gerilimleri sona erdirmek amacıyla nihai bir anlaşmaya varmak için "60 günlük bir yol haritası" üzerinde anlaştılar [3]. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi; "Yaptırımların Kaldırılması", "Nükleer İşler", "Ekonomik Yeniden Yapılanma ve Kalkınma" ile "İzleme ve Uygulama" konularında bu hedefleri ilerletmek üzere dört uzman çalışma grubunun oluşturulduğunu doğruladı [3][4].

Anlatılardaki Çelişki: Nükleer Denetimlerin Zorluğu Bildirilen ilerlemeye rağmen, toplantının hemen ardından her iki tarafın anlatılarında derin uçurumlar ortaya çıktı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçilerinin ülkeye dönmesini kabul ettiğini iddia etti. Donald Trump da sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda, Tahran'ın "sonsuza dek en yüksek düzeyde denetimi" kabul ettiğini öne sürdü [1][2].

Buna karşılık, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmaeil Baghaei bu iddiaları sert bir dille reddetti. Baghaei, geçen yılki çatışmalar sırasında ABD ve İsrail tarafından hedef alınan nükleer tesislerin denetlenmesi için yeni bir protokol olmadığını vurguladı [2]. Baghaei, İran'ın yalnızca Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) ve Güvenlik Denetimi Anlaşması çerçevesindeki mevcut yükümlülüklerine bağlı kalacağını ve İsviçre'de İran heyeti ile Rafael Grossi arasında herhangi bir görüşme gerçekleşmediğini belirtti [2][3].

Tahran'ın Kırmızı Çizgileri: Füze Programı ve Hürmüz Boğazı Egemenliği İran'ın mesajındaki bir diğer önemli eksen, savunma konularının müzakere masasından çıkarılması vurgusuydu. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, İran'ın füze yeteneklerinin İsviçre görüşmelerinin bir parçası olmadığını ve olmayacağını kaydetti [2]. Ayrıca, müzakere heyetine başkanlık eden İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, İsviçre dönüşü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın yönetiminin uluslararası hukuka uygun olarak İran İslam Cumhuriyeti'nin elinde kalmaya devam edeceğini ve bu stratejik su yolundaki koşulların savaş öncesi döneme dönmeyeceğini duyurdu [3].

Ajansın Tepkisi ve Gelecek Perspektifi Bu arada, UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi bugün Tokyo'da yaptığı açıklamada, iki ülke başkanları arasında imzalanan mutabakat zaptına dayanarak denetimlerin "kesinlikle yapılacağını" duyurdu [4]. Grossi, İran'ın nükleer faaliyetlerinin izlenmesinin her türlü anlaşmanın ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı. Ancak Tahran'ın serbest bırakılan varlıkların yönetiminde bağımsızlık konusundaki ısrarı ve bombalanan sahaların denetlenmesini reddetmesi, nihai anlaşmaya giden 60 günlük yolun hala ciddi zorluklarla karşı karşıya olduğunu gösteriyor [1][3].