فوران نادر گل‌فشان در ایران؛ پدیده‌ای شگفت‌انگیز در قلب سیستان

فوران ناگهانی و بازتاب‌های بین‌المللی

در تاریخ ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶، رسانه‌های منطقه‌ای از جمله نشریه «ملیت» ترکیه گزارش دادند که یک رویداد طبیعی غیرعادی در خاک ایران به وقوع پیوسته است [۱]. این رویداد مربوط به فعال شدن ناگهانی یکی از گل‌فشان‌های بزرگ در جنوب شرق ایران است که با پرتاب گل سرد و گازهای زیرزمینی به سطح زمین همراه بوده است. این پدیده که در نزدیکی منطقه خاش در استان سیستان و بلوچستان رخ داده، به دلیل شدت فعالیت و حجم گل خروجی، در صدر اخبار علمی و گردشگری قرار گرفته است [۲].

گل‌فشان پیرگل؛ میراثی از اعماق زمین

گل‌فشان پیرگل که در ارتفاعات کوهستانی منطقه واقع شده، یکی از مرتفع‌ترین گل‌فشان‌های جهان به شمار می‌رود. برخلاف آتشفشان‌های معمولی که گدازه‌های داغ تولید می‌کنند، گل‌فشان‌ها ترکیبی از گل، آب و گازهای مختلف (عمدتاً متان) را از اعماق زمین به بیرون پرتاب می‌کنند. فعالیت اخیر این گل‌فشان که از ۲۸ ژوئن شدت گرفته، باعث ایجاد حباب‌های غول‌پیکر و صداهای مهیبی در منطقه شده است که از فاصله‌ دور نیز قابل شنیدن است [۲]. کارشناسان محلی معتقدند که فشارهای تکتونیکی در لایه‌های زیرین زمین در منطقه مکران عامل اصلی این فوران ناگهانی است.

اهمیت علمی و زمین‌شناختی این پدیده

از منظر زمین‌شناسی، فعالیت گل‌فشان‌ها نشان‌دهنده پویایی لایه‌های درونی زمین است. محققان در گزارش‌های اخیر خود اشاره کرده‌اند که خروج این مواد می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره مخازن هیدروکربنی و وضعیت گسل‌های منطقه ارائه دهد [۳]. علاوه بر جنبه‌های علمی، این پدیده دارای خواص درمانی نیز هست؛ بسیاری از بومیان و گردشگران معتقدند که گل خروجی از این آتشفشان‌ها برای درمان بیماری‌های پوستی و دردهای مفاصل مفید است. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که به دلیل خروج گازهای قابل اشتعال، بازدیدکنندگان باید فاصله ایمنی را رعایت کنند.

وضعیت ایمنی و توصیه‌های کارشناسان

مقامات محلی و تیم‌های زمین‌شناسی در تاریخ ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ با حضور در محل، وضعیت پایداری منطقه را بررسی کردند [۳]. اگرچه این پدیده خطری جدی برای سکونتگاه‌های اطراف ایجاد نکرده است، اما به دلیل لغزنده بودن سطح اطراف گل‌فشان و احتمال فوران‌های ناگهانی شدیدتر، محدودیت‌های موقتی برای تردد گردشگران وضع شده است. انتظار می‌رود این فعالیت طی روزهای آینده به تدریج کاهش یابد، اما پایش‌های علمی همچنان ادامه خواهد داشت تا هرگونه تغییر در رفتار زمین‌شناختی منطقه ثبت شود.