حمله تند ایران به ناتو؛ تهران خواستار پاسخگویی متحدان آمریکا شد

افشاگری دبیرکل ناتو و خشم تهران تنش‌های دیپلماتیک میان ایران و سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (NATO) در روزهای پایانی ژوئن ۲۰۲۶ به مرحله بحرانی رسیده است. جرقه این درگیری جدید زمانی زده شد که مارک روته، دبیرکل ناتو، در مصاحبه‌ای با شبکه فاکس‌نیوز به نقش فعال کشورهای عضو این پیمان در حمایت از عملیات نظامی ایالات متحده علیه ایران موسوم به «خشم حماسی» (Epic Fury) اذعان کرد [۳]. روته در این گفتگو فاش کرد که صدها هواپیمای آمریکایی از پایگاه‌های مستقر در ایتالیا برای اجرای عملیات استفاده کرده‌اند و کشورهایی مانند رومانی نیز حریم هوایی و زیرساخت‌های فرودگاهی خود را در اختیار نیروهای ائتلاف قرار داده‌اند [۴].

این اظهارات که با هدف متقاعد کردن دولت دونالد ترامپ مبنی بر پایبندی متحدان اروپایی به هزینه‌های دفاعی بیان شده بود، بلافاصله با واکنش تند تهران روبرو شد. رسانه‌هایی مانند «ترکیه گازته‌سی» این موضع‌گیری ایران را یک «سالوو» یا حمله همه‌جانبه جدید علیه بلوک غرب توصیف کرده‌اند که می‌تواند معادلات امنیتی منطقه را تغییر دهد [۱].

واکنش تند وزارت امور خارجه ایران اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در بیانیه‌ای رسمی که در شبکه‌های اجتماعی بازتاب گسترده‌ای داشت، سخنان دبیرکل ناتو را «اعترافی صریح و لعنت‌آمیز به همدستی فعال» در یک جنگ غیرقانونی توصیف کرد [۲]. بقایی تاکید کرد که ناتو و تک‌تک کشورهای عضو که در این تصمیم‌سازی مشارکت داشته‌اند، باید بابت پیامدهای این تجاوز نظامی علیه یک دولت مستقل عضو سازمان ملل پاسخگو باشند [۴].

مقامات ایرانی معتقدند که این اعترافات، ادعاهای قبلی کشورهای اروپایی مبنی بر عدم دخالت مستقیم در درگیری‌ها را باطل می‌کند. تهران به طور مشخص از ایتالیا و رومانی خواست تا به افکار عمومی توضیح دهند که چرا اجازه داده‌اند خاک آن‌ها به سکویی برای حمله به شهرهایی مانند میناب، لامرد و تهران تبدیل شود [۲].

عملیات «خشم حماسی» و نقش اروپا عملیات نظامی که در اوایل سال ۲۰۲۶ آغاز شد، خسارات سنگینی به زیرساخت‌های نفتی و غیرنظامی ایران وارد کرد. اگرچه در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ یک تفاهم‌نامه برای پایان دادن به درگیری‌ها امضا شد، اما افشاگری‌های اخیر روته نشان داد که ابعاد همکاری ناتو بسیار گسترده‌تر از آن چیزی بوده که پیش‌تر اعلام شده بود [۵]. طبق گزارش‌ها، بیش از ۵۰۰ پرواز نظامی تنها از پایگاه‌های ایتالیا انجام شده و کشورهای اروپایی هزاران سورتی پرواز پشتیبانی را سازماندهی کرده‌اند [۳].

این در حالی است که دولت ایتالیا بلافاصله تلاش کرد از سخنان روته فاصله بگیرد و مدعی شد که تنها مجوز پروازهای «فنی و لجستیکی» را صادر کرده است، نه مأموریت‌های رزمی [۴]. با این حال، ایران این تمایز را رد کرده و آن را فریبکاری دیپلماتیک می‌داند.

پیامدهای ژئوپلیتیک در آستانه نشست آنکارا این تنش‌ها در حالی رخ می‌دهد که ناتو خود را برای نشست سالانه در آنکارا آماده می‌کند. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، خواستار اصلاحات ساختاری در ناتو شده است، اما حملات لفظی جدید ایران، فشارها را بر اعضای شرقی و جنوبی این پیمان افزایش داده است [۱]. کارشناسان معتقدند که تهران با این «حمله جدید»، قصد دارد در آستانه اجرای کامل آتش‌بس، امتیازات بیشتری در مذاکرات آتی کسب کرده و شکاف میان واشینگتن و متحدان اروپایی‌اش را عمیق‌تر کند [۵].