بیانیه اضطراری ایران درباره مذاکرات: بحران در تنگه هرمز و بن‌بست دیپلماتیک

تشدید درگیری‌های نظامی و انسداد تنگه هرمز بحران در خلیج فارس در ساعات اولیه روز ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶ به اوج خود رسید. پس از آنکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی یک کشتی کانتینربر با پرچم قبرس را در تنگه هرمز هدف قرار داد، این آبراه راهبردی را تا اطلاع ثانوی مسدود اعلام کرد [۱]. در پاسخ به این اقدام، ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) حملات گسترده‌ای را علیه ۱۴۰ هدف در خاک ایران، از جمله سایت‌های موشکی، پهپادی و شبکه‌های ارتباطی انجام داد [۲]. این درگیری‌ها در حالی رخ می‌دهد که دو کشور پیش‌تر در ماه ژوئن بر سر یک یادداشت تفاهم در اسلام‌آباد به توافق رسیده بودند، اما اکنون هر دو طرف یکدیگر را به نقض مفاد آن متهم می‌کنند.

تکذیب درخواست مذاکره مستقیم با واشینگتن اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در واکنش به ادعاهای دونالد ترامپ مبنی بر درخواست تهران برای گفتگو، این موضوع را به شدت تکذیب کرد [۳]. وی اظهار داشت که ایران هیچ درخواستی برای مذاکره مستقیم با ایالات متحده ارائه نداده و سیاست تهران همچنان بر اصل «تعهد در برابر تعهد» استوار است. بقایی تأکید کرد که واشینگتن با وضع تحریم‌های جدید و حملات نظامی، بندهای ۹ و ۱ یادداشت تفاهم اسلام‌آباد را نقض کرده است [۳]. با این حال، وی خاطرنشان کرد که ایران مسیر دیپلماسی را از طریق میانجی‌گران منطقه‌ای مانند قطر و عمان کاملاً نبسته است.

میراث رهبری جدید و تهدیدهای متقابل این بحران با تحولات داخلی در ایران نیز گره خورده است. آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، در بیانیه‌ای بر انتقام خون پدر و پیشین خود تأکید کرده و هشدار داده است که این انتقام قطعی خواهد بود [۱]. در مقابل، دونالد ترامپ با لحنی تند اعلام کرده است که «۱۰۰۰ موشک آماده شلیک» به سمت ایران هستند و در صورت هرگونه سوءقصد به جان مقامات آمریکایی، ایالات متحده آماده است تا زیرساخت‌های ایران را به طور کامل نابود کند [۴]. این فضای تهدیدآمیز، چشم‌انداز هرگونه توافق پایدار را بیش از پیش تیره کرده است.

تلاش‌های دیپلماتیک در مسقط؛ آخرین روزنه امید علیرغم درگیری‌های میدانی، فعالیت‌های دیپلماتیک در پشت صحنه ادامه دارد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در مسقط با همتای عمانی خود دیدار کرد تا درباره مکانیسم‌های عبور ایمن کشتی‌ها از تنگه هرمز گفتگو کند [۵]. گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران پیشنهادهایی را برای مدیریت ترافیک دریایی از طریق مسیرهای مشخص ارائه داده است، اما واشینگتن بر بازگشایی کامل و بدون قید و شرط این آبراه بین‌المللی اصرار دارد [۴]. تحلیل‌گران معتقدند که بدون یک عقب‌نشینی تاکتیکی از سوی هر دو طرف، منطقه ممکن است وارد یک جنگ فرسایشی طولانی‌مدت شود.