تحرکات جدید ایران علیه پژاک؛ تغییر در راهبرد امنیتی مرزهای غربی

ابعاد جدید عملیات ایران علیه پژاک بر اساس گزارش‌های منتشر شده در اول جولای ۲۰۲۶، جمهوری اسلامی ایران دور جدیدی از اقدامات هدفمند را علیه مواضع گروه مسلح پژاک (حزب حیات آزاد کردستان) آغاز کرده است. این تحرکات که شامل ترکیبی از فشارهای نظامی در مناطق کوهستانی و رایزنی‌های دیپلماتیک با دولت مرکزی عراق است، نشان‌دهنده عزم جدی تهران برای پاکسازی کامل مناطق مرزی از گروه‌های معارض است [1]. رسانه‌های منطقه‌ای، از جمله شبکه «آ خبر» ترکیه، با تمرکز بر این موضوع، سوالاتی را در مورد زمان‌بندی و پیامدهای استراتژیک این حرکت مطرح کرده‌اند.

بازتاب در رسانه‌های ترکیه و نقش آ-خبر شبکه خبری «آ خبر» (A Haber) در تحلیل اخیر خود به بررسی دقیق این موضوع پرداخته و این سوال را مطرح کرده است که «حرکت جدید ایران علیه پژاک به چه معناست؟» [1]. از نگاه تحلیل‌گران ترک، هرگونه اقدام ایران علیه شاخه‌های مرتبط با پ‌ک‌ک (PKK) مستقیماً بر امنیت ملی ترکیه نیز تأثیرگذار است. هماهنگی‌های احتمالی میان تهران و آنکارا در این زمینه می‌تواند موازنه قدرت را در شمال عراق و مناطق مرزی به نفع دولت‌های مرکزی تغییر دهد. این رسانه تأکید می‌کند که فشار ایران بر پژاک می‌تواند بخشی از یک نقشه بزرگتر برای محدود کردن فعالیت‌های تروریستی در امتداد مرزهای مشترک باشد.

توافق امنیتی تهران-بغداد و فشار بر اقلیم پیشینه این اقدامات به توافق‌نامه امنیتی سال‌های گذشته میان ایران و عراق بازمی‌گردد که بر اساس آن، بغداد متعهد به خلع سلاح و جابجایی گروه‌های معارض کرد از نزدیکی مرزهای ایران شده بود [3]. گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران به دلیل عدم اجرای کامل برخی مفاد این توافق، اکنون مستقیماً وارد عمل شده است. این فشارها نه تنها پژاک، بلکه سایر گروه‌های مستقر در اقلیم کردستان عراق را نیز تحت تأثیر قرار داده است [2]. تهران بارها اعلام کرده است که حضور گروه‌های مسلح در نزدیکی مرزهایش خط قرمز محسوب می‌شود و در صورت نیاز، عملیات‌های برون‌مرزی خود را گسترش خواهد داد.

پیامدهای ژئوپلیتیک و چشم‌انداز آینده تحلیل‌گران معتقدند که حرکت اخیر ایران می‌تواند پیامی روشن به بازیگران بین‌المللی مستقر در منطقه، از جمله ایالات متحده، باشد. ایران با تثبیت امنیت در مرزهای غربی خود، به دنبال کاهش نفوذ عوامل خارجی و تقویت حاکمیت ملی در مناطق استراتژیک است. اگر این تحرکات با همکاری‌های اطلاعاتی بیشتر میان ایران، عراق و ترکیه همراه شود، می‌تواند به تضعیف ساختاری گروه‌هایی مانند پژاک منجر گردد. با این حال، واکنش‌های احتمالی در داخل اقلیم کردستان و فشارهای بین‌المللی، از چالش‌های پیش روی این راهبرد جدید خواهد بود.