عملیات ایران علیه پژاک؛ جنگ در کوهستان یا ترسیم خاورمیانه جدید؟

جزئیات عملیات ژوئن ۲۰۲۶ و فرار شبه‌نظامیان در تاریخ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۶، گزارش‌های میدانی از شمال عراق حاکی از آن است که نیروهای مسلح ایران دور جدیدی از حملات سنگین پهپادی و موشکی را علیه مقرهای گروهک پژاک آغاز کرده‌اند. بر اساس تصاویر منتشر شده، شدت این حملات به حدی بوده است که عناصر این گروهک با ترک مقرهای استراتژیک خود در ارتفاعات، به سمت مناطق مسکونی و عمق خاک اقلیم کردستان عراق متواری شده‌اند [2]. این عملیات که در ادامه سلسله حملات بهاره ایران صورت می‌گیرد، نشان‌دهنده عزم جدی تهران برای پاکسازی کامل نوار مرزی از گروه‌های مسلح است که از خلاء امنیتی در منطقه سوءاستفاده می‌کنند.

پژاک؛ مهره‌ای در شطرنج جنگ بزرگتر؟ تحلیل‌های رسانه‌ای، از جمله گزارش شبکه ۲۴ تی‌وی (Yirmidört Tv)، به این نکته اشاره دارند که عملیات علیه پژاک را نباید صرفاً یک درگیری مرزی ساده تلقی کرد. با توجه به تنش‌های گسترده میان ایران و محور آمریکا-اسرائیل در اوایل سال ۲۰۲۶، برخی ناظران معتقدند که گروه‌هایی مانند پژاک به عنوان ابزاری برای فشار داخلی بر تهران در نظر گرفته شده بودند [1][3]. ایران با ضربات پیش‌دستانه به این گروه‌ها، در واقع در حال خنثی‌سازی سناریوهایی است که قصد داشتند جبهه جدیدی را در غرب کشور بگشایند. این حملات پیامی مستقیم به حامیان منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای این گروه‌هاست که ایران اجازه تغییر توازن قوا در مرزهای خود را نخواهد داد.

خاورمیانه جدید؛ از رویا تا واقعیت ژئوپلیتیک پرسش اصلی که امروز در محافل سیاسی مطرح می‌شود این است: «آیا هدف واقعی این عملیات تنها کوهستان‌هاست یا ترسیم یک خاورمیانه جدید؟» [1]. ایران با تثبیت قدرت خود در مناطق مرزی و وادار کردن اقلیم کردستان به پایبندی به توافقات امنیتی، در حال تحمیل واقعیت‌های جدیدی به نظم منطقه‌ای است. در حالی که قدرت‌های غربی به دنبال بازطراحی نقشه سیاسی منطقه هستند، تهران با استفاده از قدرت سخت، مرزهای نفوذ خود را بازتعریف می‌کند. این رویکرد نشان می‌دهد که خاورمیانه جدید مدنظر ایران، بر پایه امنیت درون‌زا و حذف بازیگران نیابتی بیگانه بنا شده است.

توافقات امنیتی و فشار بر اقلیم کردستان عملیات اخیر در حالی انجام می‌شود که ایران و عراق پیش از این بر سر اخراج گروه‌های مسلح از مناطق مرزی به توافق رسیده بودند. فرار عناصر پژاک به مناطق مسکونی اقلیم کردستان، اکنون دولت محلی اربیل را در وضعیت دشواری قرار داده است [2]. تهران تأکید دارد که هرگونه تعلل در اجرای توافقنامه امنیتی، منجر به تداوم عملیات‌های نظامی خواهد شد. این فشار دیپلماتیک و نظامی همزمان، بخشی از استراتژی کلان ایران برای تضمین ثبات پایدار در مرزهای غربی و جلوگیری از تبدیل شدن شمال عراق به پایگاهی برای عملیات‌های ضدایرانی است [3].