ایران؛ احتمالی که به واقعیت پیوست: از محاصره هرمز تا بحران زنگزور

تحقق یک پیش‌بینی تلخ: حمله به ایران در تاریخ ۱۳ ژوئن ۲۰۲۶، یادداشتی از جفر ککلیکچی در روزنامه «میلی‌گازته» ترکیه منتشر شد که بازتاب گسترده‌ای در محافل سیاسی منطقه داشت. ککلیکچی در این مقاله با عنوان «ایران احتمالی بود که محقق شد»، به این واقعیت اشاره می‌کند که حملات نظامی آمریکا به ایران، که تا چندی پیش تنها یک احتمال دور به نظر می‌رسید، اکنون به یک واقعیت میدانی تبدیل شده است [1]. بر اساس گزارش‌ها، ایالات متحده و اسرائیل در روزهای اخیر حملات هوایی سنگینی را علیه اهداف مختلف در ایران انجام داده‌اند که منجر به تلفات انسانی قابل توجهی شده است [1.2.1].

انسداد تنگه هرمز و فلج شدن تجارت جهانی در پاسخ به این تهاجمات، ارتش ایران در تاریخ ۱۱ ژوئن ۲۰۲۶ رسماً اعلام کرد که تنگه هرمز را به طور کامل به روی تمامی فعالیت‌های کشتیرانی، از جمله نفت‌کش‌ها و کشتی‌های تجاری، بسته است [3.9]. این اقدام که در پی حملات آمریکا به استان هرمزگان صورت گرفت، بلافاصله بازارهای جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار داد. با توجه به اینکه حدود ۲۵ درصد از تجارت نفت دریایی جهان از این آبراه حیاتی عبور می‌کند، قیمت نفت در بازارهای جهانی نوسانات شدیدی را تجربه کرد [1.3.1].

کریدور زنگزور و «مسیر ترامپ»: جبهه شمالی همزمان با درگیری‌ها در جنوب، تنش‌ها در مرزهای شمالی ایران نیز به اوج خود رسیده است. گزارش‌های منتشر شده در ژوئن ۲۰۲۶ حاکی از آن است که توافقی میان ارمنستان و ایالات متحده برای ایجاد پروژه‌ای موسوم به «مسیر ترامپ» (TRIPP) نهایی شده که مدیریت بخش عمده‌ای از کریدور زنگزور را به شرکت‌های آمریکایی واگذار می‌کند [1.4.6]. ایران بارها هشدار داده است که هرگونه تغییر در مرزهای جغرافیایی قفقاز جنوبی را برنمی‌تابد و این پروژه را تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی و اتصال ترانزیتی خود به اروپا می‌داند [5].

توافق صلح یا بن‌بست دیپلماتیک؟ در میان این شعله‌های جنگ، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مدعی شده است که سندی برای «حل‌وفصل بزرگ» جنگ با ایران در حال نهایی شدن است [4]. پیش‌نویس این توافق شامل لغو تحریم‌های نفتی، آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران و بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز است [2]. با این حال، رسانه‌های دولتی ایران تأکید کرده‌اند که تهران هیچ تعهدی مبنی بر واگذاری مدیریت استراتژیک تنگه هرمز یا عقب‌نشینی از حقوق حاکمیتی خود را نخواهد پذیرفت [1.3.5]. وضعیت فعلی نشان‌دهنده یک تقابل تمام‌عیار است که می‌تواند آینده ژئوپلیتیک منطقه را برای دهه‌ها تغییر دهد.