درد ایران چیست؟ تحلیل حقی اوجال از بحران ژوئیه ۲۰۲۶

«درد ایران چیست؟» عنوان یادداشتی است که حقی اوجال (Hakkı Öcal)، ستون‌نویس باسابقه روزنامه ملیت (Milliyet)، در تاریخ ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر کرده است [1]. اوجال در این مطلب با نگاهی انتقادی به تحولات اخیر، سیاست‌های تهران را در میانه یکی از بحرانی‌ترین دوران‌های تاریخ معاصر منطقه و در سایه درگیری‌های نظامی مستقیم با ایالات متحده بررسی می‌کند.

شکست دیپلماسی و بازگشت به سایه جنگ طبق گزارش‌های منتشر شده، منطقه در حال حاضر شاهد پیامدهای سنگین شکست تفاهم‌نامه (MoU) ژوئن ۲۰۲۶ است که با هدف بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به درگیری‌ها امضا شده بود [5]. اوجال در یادداشت خود اشاره می‌کند که پس از «جنگ ۱۲ روزه» در ژوئن ۲۰۲۵ و حملات مجدد آمریکا و اسرائیل در فوریه ۲۰۲۶، ایران اکنون در وضعیتی بی‌ثبات قرار دارد [1]. در حالی که انتظار می‌رفت آتش‌بس ۶۰ روزه راه را برای مذاکرات پایدار هموار کند، حملات اخیر سنتکام (CENTCOM) به اهدافی در بندرعباس و حومه تهران، و در مقابل، حملات تلافی‌جویانه سپاه پاسداران به پایگاه‌های آمریکا در کویت و اردن، نشان‌دهنده فروپاشی عملی این توافق در میانه ماه ژوئیه است [4].

چانه‌زنی به سبک ایرانی یا هرج‌ومرج داخلی؟ یکی از محورهای اصلی نقد اوجال، ناهماهنگی در ساختار قدرت ایران پس از تحولات سیاسی اخیر و درگذشت رهبر سابق این کشور است. او معتقد است که حضور چهره‌هایی مانند محمدباقر قالیباف در مذاکرات بین‌المللی نشان‌دهنده تلاشی برای ایجاد اجماع است، اما ناتوانی در کنترل نیروهای میدانی و حملات به کشتی‌های تجاری، نشان می‌دهد که «شالوده امور در تهران از هم گسیخته است» [1]. اوجال این رفتار را نوعی «چانه‌زنی به سبک ایرانی» (Acem Pazarlığı) توصیف می‌کند که در برابر بازیگرانی چون دونالد ترامپ، می‌تواند نتایج فاجعه‌باری برای زیرساخت‌های غیرنظامی ایران به همراه داشته باشد [1].

نقش ترامپ و نتانیاهو در تشدید بحران اوجال در تحلیل خود به بازگشت ترامپ به کاخ سفید و احیای سیاست «فشار حداکثری» اشاره دارد. او معتقد است که اسرائیل به دنبال کشاندن واشینگتن به یک رویارویی نهایی برای نابودی کامل توانمندی‌های هسته‌ای و موشکی ایران است [1]. در همین حال، مقامات نظامی ایران هشدار داده‌اند که هرگونه حمله به زیرساخت‌های حیاتی کشور با پاسخی فراگیر مواجه خواهد شد که تمام امنیت انرژی منطقه را به خطر می‌اندازد [4].

موضع ترکیه: میانجی‌گری در عصر بی‌ثباتی در حالی که ایران پیشنهاد تشکیل یک «اتحادیه امنیتی» با حضور قدرت‌های منطقه‌ای همچون ترکیه و عربستان را مطرح کرده است، آنکارا همچنان با احتیاط به این پیشنهادات می‌نگرد [2]. حقی اوجال هشدار می‌دهد که اشتباهات محاسباتی تهران نه تنها امنیت ملی ایران، بلکه ثبات کل خاورمیانه را به خطر انداخته و ممکن است ناخواسته به پروژه‌های صهیونیستی برای تغییر نقشه‌های مرزی کمک کند [1]. او در پایان تأکید می‌کند که بدون یک استراتژی منسجم و شفاف، ایران ممکن است در بازی پیچیده دیپلماتیک و نظامی فعلی، دستاوردهای دهه‌های گذشته خود را از دست بدهد.