اتصال شبکه برق ایران و قطر؛ گامی راهبردی در دیپلماسی انرژی خلیج فارس

در تاریخ ۲۶ خرداد ۱۴۰۵، عباس علی‌آبادی وزیر نیرو در مراسمی رسمی خبر از یک تحول بزرگ در شبکه انرژی منطقه داد. وی اعلام کرد که مطالعات فنی برای اتصال شبکه برق ایران به قطر به مراحل پایانی خود رسیده است [1]. این پروژه که از طریق کابل‌های زیردریایی در بستر خلیج فارس اجرا خواهد شد، نه تنها ظرفیت تبادل انرژی میان دو کشور را فراهم می‌کند، بلکه جایگاه ایران را به عنوان هاب اصلی توزیع برق در غرب آسیا تثبیت خواهد کرد [2].

نهایی شدن مطالعات فنی و آغاز فاز اجرایی وزیر نیرو در جریان بهره‌برداری از واحد بخار نیروگاه سیکل ترکیبی رودشور تأکید کرد که همکاری‌های برقی با کشورهای همسایه از اولویت‌های راهبردی دولت است. علی‌آبادی خاطرنشان کرد که پس از ماه‌ها بررسی‌های کارشناسی، اکنون پروژه اتصال به قطر در آستانه ورود به فاز عملیاتی قرار دارد [5]. این اتصال قرار است از طریق یک خط انتقال زیردریایی به طول تقریبی ۲۰۰ کیلومتر برقرار شود که چالش‌های فنی مهندسی پیچیده‌ای را پشت سر گذاشته است [1.1.2].

توسعه زیرساخت‌ها و رکورد ظرفیت نیروگاهی همزمان با این اعلان، ظرفیت اسمی نیروگاه‌های برق ایران با افتتاح واحد ۳۴۵ مگاواتی رودشور از مرز ۱۰۰ هزار مگاوات عبور کرد و به رقم دقیق ۱۰۰ هزار و ۳۱۵ مگاوات رسید [7]. این افزایش ظرفیت، پشتوانه لازم برای صادرات و تبادل انرژی با کشورهای حاشیه خلیج فارس را فراهم می‌سازد. علی‌آبادی با اشاره به اینکه ایران در حال حاضر با کشورهایی نظیر عراق، ترکیه، ارمنستان و پاکستان تبادل الکتریکی دارد، افزود که قطر دروازه جدیدی برای ورود به شبکه برق کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) خواهد بود [8].

ابعاد ژئوپلیتیک و توافقات منطقه‌ای این تحول در حالی رخ می‌دهد که گزارش‌های بین‌المللی از کاهش تنش‌ها در منطقه و دستیابی به توافقات اولیه میان ایران و ایالات متحده برای پایان دادن به درگیری‌های اخیر حکایت دارند [1.3.8]. بازگشایی مسیرهای تجاری در تنگه هرمز و رفع برخی محدودیت‌های بین‌المللی، بستر مناسبی را برای اجرای پروژه‌های فرامرزی نظیر کابل زیردریایی ایران-قطر فراهم کرده است [3]. کارشناسان معتقدند این پیوند الکتریکی، علاوه بر منافع اقتصادی، به تقویت امنیت پایدار در حوزه خلیج فارس کمک شایانی خواهد کرد.

مدیریت هوشمند و پایداری شبکه وزیر نیرو همچنین به دستاوردهای داخلی در مدیریت شبکه اشاره کرد و گفت که طی ۱۰ ماه گذشته، کشور بدون خاموشی برنامه‌ریزی شده سپری شده است [5]. با نصب بیش از ۷ میلیون کنتور هوشمند، اکنون ۶۰ درصد شبکه برق کشور رویت‌پذیر و کنترل‌پذیر شده است. این هوشمندسازی به وزارت نیرو اجازه می‌دهد تا در زمان اوج مصرف تابستانی، بار شبکه را میان نقاط مختلف و حتی کشورهای همسایه جابجا کند تا از بروز هرگونه قطعی ناگهانی جلوگیری شود [1.1.5].