واکنش تند ایران به گوترش: متهم کردن ما «غیرمسئولانه» است

در پی افزایش بی‌سابقه تنش‌های نظامی در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز، جمهوری اسلامی ایران به اظهارات اخیر آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، واکنش شدیدی نشان داد. تهران متهم کردن ایران در خصوص حملات به کشتی‌های تجاری را اقدامی «غیرمسئولانه» و به دور از واقعیت‌های میدانی توصیف کرده است [1][2]. این تقابل دیپلماتیک در حالی صورت می‌گیرد که درگیری‌های میدانی میان نیروهای ایرانی و آمریکایی در یکی از راهبردی‌ترین آبراه‌های جهان به اوج خود رسیده است.

تنش‌های بی‌سابقه در تنگه هرمز و واکنش سازمان ملل آنتونیو گوترش در بیانیه‌ای که روز یکشنبه منتشر شد، از تشدید درگیری‌های نظامی میان ایران و ایالات متحده ابراز نگرانی عمیق کرد. وی به ویژه به حملات گزارش شده علیه کشتی‌ها در تنگه هرمز و حملات متقابل هوایی اشاره کرد و خواستار توقف فوری تمامی عملیات‌های نظامی شد [5]. گوترش هشدار داد که بازگشت به یک جنگ تمام‌عیار می‌تواند پیامدهای فاجعه‌باری برای صلح جهانی و اقتصاد بین‌الملل، به ویژه در حوزه انرژی، داشته باشد. وی از هر دو طرف خواست تا با خویشتن‌داری کامل، از اقدامات تنش‌زا خودداری کنند [3][4].

بقایی: متهم کردن ایران غیرمسئولانه و ناعادلانه است اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در پاسخ به این موضع‌گیری، با انتشار پیامی در فضای مجازی، اظهارات دبیرکل را ناعادلانه و جانبدارانه خواند. بقایی تأکید کرد که متهم کردن کشوری که در حال دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود در برابر تجاوزات خارجی است، نه تنها کمکی به حل بحران نمی‌کند، بلکه نشان‌دهنده رویکردی غیرمسئولانه است [1][2]. وی خاطرنشان کرد که اقدامات ایران در چارچوب «دفاع مشروع» و بر اساس قوانین بین‌المللی صورت گرفته و تهران هیچ‌گاه آغازگر درگیری نبوده است [3].

ریشه‌های بحران؛ از نقض تفاهم‌نامه تا درگیری‌های میدانی به گفته مقامات ایرانی، تنش‌های فعلی نتیجه مستقیم اقدامات تحریک‌آمیز ایالات متحده و اسرائیل است که از اواخر فوریه ۲۰۲۶ آغاز شده است [2]. گزارش‌ها حاکی از آن است که تفاهم‌نامه آتش‌بسی که در ماه ژوئن منعقد شده بود، اکنون در آستانه فروپاشی کامل قرار دارد. در حالی که سنتکام (فرماندهی مرکزی آمریکا) مدعی است تنگه هرمز برای تردد باز است، نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرده که به دلیل مداخلات غیرقانونی بیگانگان، این آبراه تا اطلاع ثانوی مسدود خواهد بود و هیچ شناوری اجازه تردد بدون هماهنگی را نخواهد داشت [4][5].

هشدار نسبت به پیامدهای جهانی بن‌بست دیپلماتیک بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند که بن‌بست فعلی در تفسیر حقوق دریانوردی و حاکمیت بر تنگه هرمز، مسیر دیپلماسی را پیچیده کرده است. در حالی که سازمان ملل بر بازگشت فوری به میز مذاکره تأکید دارد، ایران معتقد است تا زمانی که تجاوزات نظامی متوقف نشود و حق حاکمیت ایران بر این آبراه راهبردی به رسمیت شناخته نشود، امکان پیشرفت دیپلماتیک وجود نخواهد داشت [3][4]. این وضعیت باعث شده است که قیمت انرژی در بازارهای جهانی به شدت نوسان پیدا کند و امنیت دریانوردی در یکی از مهم‌ترین شریان‌های اقتصادی جهان به طور جدی به خطر بیفتد [5].