واکنش تند تهران به اظهارات هاکان فیدان؛ «مقایسه ایران با اسرائیل حیرت‌آور است»

جرقه تنش؛ اظهارات جنجالی هاکان فیدان در روزهای اخیر، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در مصاحبه‌ای با رسانه‌های منطقه‌ای، اظهاراتی را مطرح کرد که بلافاصله با واکنش منفی مقامات تهران روبرو شد. فیدان در سخنان خود، سیاست‌های امنیتی پیشگیرانه ایران و استفاده از نیروهای متحد در منطقه را با اقدامات رژیم صهیونیستی مقایسه کرده بود [3]. او مدعی شده بود که همان‌طور که اسرائیل به بهانه امنیت بخش‌هایی از منطقه را اشغال می‌کند، ایران نیز از طریق نیروهای نیابتی خود سیاست‌های مشابهی را دنبال کرده است. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که روابط دو کشور در ماه‌های اخیر تحت تأثیر تحولات قفقاز و بحران‌های دریایی قرار داشته است.

پاسخ قاطع تهران؛ رد وجود نیروهای نیابتی اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در نشست خبری هفتگی خود در تاریخ ۲۲ تیر ۱۴۰۵، به تفصیل به این ادعاها پاسخ داد. بقائی با ابراز شگفتی از سخنان فیدان، این مقایسه را «ناصواب» و «عجیب» توصیف کرد [2]. وی تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران هیچ «نیروی نیابتی» در منطقه ندارد و تمامی گروه‌های مقاومت بر اساس منافع ملی و اعتقادات خود عمل می‌کنند. بقائی خاطرنشان کرد: «حیرت‌آور است که فردی با تجربه هاکان فیدان، اقدامات دفاعی ایران را با نسل‌کشی و سیاست‌های توسعه‌طلبانه رژیم صهیونیستی مقایسه کند؛ رژیمی که خود تهدیدی برای امنیت ملی ترکیه نیز محسوب می‌شود» [1].

بحران هرمز و سرنوشت «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» این تنش دیپلماتیک در زمانی رخ می‌دهد که منطقه با بحران‌های متعددی دست و پنجه نرم می‌کند. یکی از محورهای اصلی اختلافات اخیر، نحوه مدیریت تردد در تنگه هرمز و سرنوشت «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» است که در اوایل سال ۲۰۲۶ برای کاهش تنش میان ایران و ایالات متحده امضا شده بود [4]. بقائی در سخنان خود اشاره کرد که این تفاهم‌نامه اکنون در وضعیت بحرانی قرار دارد و طرف‌های مقابل به تعهدات خود عمل نکرده‌اند. وی همچنین از دوستان ترکیه‌ای خواست تا از تکرار روایت‌هایی که صرفاً به سود منافع تل‌آویو است و واقعیات میدانی را نادیده می‌گیرد، خودداری کنند [3].

ابعاد ژئوپلیتیک؛ از کریدور زنگزور تا امنیت منطقه‌ای علاوه بر مسائل خاورمیانه، موضوع کریدور زنگزور و طرح‌های ترانزیتی موسوم به «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی» (TRIPP) نیز از دیگر نقاط اصطکاک میان تهران و آنکارا است. در حالی که ترکیه بر اهمیت استراتژیک این کریدور برای اتصال به جهان ترک تأکید دارد، ایران همواره نسبت به هرگونه تغییر در مرزهای بین‌المللی و ژئوپلیتیک منطقه هشدار داده است [4]. به نظر می‌رسد اظهارات اخیر فیدان بخشی از یک فشار دیپلماتیک گسترده‌تر برای همسو کردن ایران با پروژه‌های منطقه‌ای جدید باشد که با مقاومت شدید تهران روبرو شده است.