Hürmüz Boğazı'nda "Hizmet Bedeli"; İran'ın Enerji Damarını Yönetmeye Yönelik Tartışmalı Planı

Hürmüz Boğazı'nda Hizmet Bedeli Alınacağının Resmi Duyurusu 13 Haziran 2026 tarihinde, İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi yaptığı resmi açıklamada Hürmüz Boğazı'ndan ücretsiz geçiş döneminin sona erdiğini duyurdu. Irakçi, uluslararası hukuka göre bu su yolundan "geçiş ücreti" (Toll) alınamayacağını ancak İran'ın güvenlik, navigasyon ve çevrenin korunması için sağladığı hizmetlerin bedelini geçen gemilerden alma hakkı olduğunu vurguladı [1]. Bu açıklamalar, dünyanın en hayati enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nın son aylarda eşi benzeri görülmemiş gerilimlere sahne olduğu bir dönemde geldi.

Mali Detaylar ve Geleneksel Olmayan Ödeme Yöntemleri Yayınlanan raporlar, Hürmüz Boğazı yönetim planının uygulama aşamasına geçtiğini ve geçen her gemiden ortalama 1,5 ila 2 milyon dolar arasında bir meblağ alındığını gösteriyor [3][4]. Bu plandaki dikkat çekici nokta, ödeme yöntemlerinin çeşitliliğidir. Bankacılık kısıtlamaları ve yaptırım koşulları nedeniyle İran, bu tutarları sadece nakit olarak değil, aynı zamanda kripto paralar (Tether gibi), mal takası veya teknik hizmet sunumu şeklinde de kabul etmeyi kabul etti [3]. Bu gelirler doğrudan ulusal hazineye aktarılmakta ve parlamento yetkililerine göre ülkenin güney bölgelerindeki savunma ve kalkınma altyapısını güçlendirmek için kullanılacaktır.

Hukuki Çerçeve ve "Basra Körfezi Boğaz Yönetimi Organizasyonu" Kurulması İran, bu kontrolü kurumsallaştırmak için "Basra Körfezi Boğaz Yönetimi Organizasyonu" (PGSA) adı altında bir kuruluş oluşturdu [5]. Tahran yetkilileri, nakliye rotalarının büyük bir kısmının İran ve Umman'ın karasularında yer alması nedeniyle, güvenliği sağlama konusundaki asıl sorumluluğun bu iki ülkeye ait olduğunu ve operasyonel maliyetlerin karşılanması gerektiğini savunuyor [4]. Öte yandan, uluslararası sözleşmeler gemilerin "zararsız geçiş" hakkını vurgularken, İran sunulan hizmetlerin normal egemenlik görevlerinin ötesine geçtiğini ve mali tazminat gerektirdiğini iddia ediyor.

Uluslararası Tepkiler ve Enerji Pazarına Etkisi Amerika Birleşik Devletleri hükümeti bu adıma şiddetle karşı çıkarak bunu bir "deniz şantajı" olarak nitelendirdi. Washington yetkilileri, Amerikan gemileri veya müttefikleri tarafından bu organizasyona ödenen her türlü tutarın İran'ın dondurulmuş varlıklarından düşüleceği konusunda uyardı [5]. Bununla birlikte, petrol piyasası tüccarları habere temkinli yaklaştı. Dünyadaki deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık %25'i ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) %20'si bu boğazdan geçtiği için, herhangi bir aksama veya maliyet artışı küresel ölçekte yakıt fiyatlarını keskin bir şekilde artırabilir [2].

Barış Beklentisi ve Devam Eden Müzakereler Bu karar, İran ve ABD'nin 2026 çatışmalarını sona erdirmek için bir barış anlaşmasına yaklaştığına dair raporların geldiği bir sırada alındı [2]. Bazı analistler, "hizmet bedeli" konusunun gündeme getirilmesinin, İran'ın petrol yaptırımlarının kaldırılması ve döviz kaynaklarına erişim konusunda daha fazla taviz alabilmesi için müzakere masasında bir pazarlık aracı olabileceğine inanıyor [2][4].