توافق بزرگ گازی و بازگشایی مرزها؛ چرخش راهبردی ایران به سمت ترکیه

امروز، ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶، رسانه‌های منطقه از یک گشایش بزرگ در روابط تهران و آنکارا خبر دادند. پس از ماه‌ها انتظار و نگرانی از انقضای قرارداد ۲۵ ساله صادرات گاز ایران به ترکیه، سرانجام مقامات ایرانی تصمیمی را اتخاذ کردند که به گفته رسانه‌های ترکیه، باعث شد اقتصاد این کشور «نفس راحتی» بکشد [۱]. این توافق در حالی صورت می‌گیرد که پیش از این، به دلیل شرایط خاص منطقه‌ای و درگیری‌های اخیر، مذاکرات برای ماه‌ها متوقف شده بود.

تمدید قرارداد ۲۵ ساله گاز؛ تضمین امنیت انرژی قرارداد اصلی صادرات گاز ایران به ترکیه که در سال ۱۹۹۶ امضا شده بود، در آستانه انقضا قرار داشت. با توجه به اینکه ایران حدود ۱۳ درصد از نیاز گاز طبیعی ترکیه را تأمین می‌کند، عدم تمدید این قرارداد می‌توانست بحران انرژی جدی برای آنکارا ایجاد کند [۲]. گزارش‌های اخیر حاکی از آن است که در مذاکرات فشرده‌ای که در سوئیس انجام شد، دو طرف بر سر تمدید بلندمدت این قرارداد به توافق رسیده‌اند. این حرکت راهبردی نه تنها جریان پایدار انرژی را تضمین می‌کند، بلکه نقش ترکیه را به عنوان یک هاب انرژی در منطقه تقویت خواهد کرد [۳].

پایان بن‌بست دیپلماتیک و تأثیر آتش‌بس یکی از دلایل اصلی تعویق این تصمیم، تنش‌های نظامی و سیاسی ماه‌های اخیر در منطقه بود که باعث شده بود مذاکرات رسمی به حالت تعلیق درآید [۳]. با اعلام آتش‌بس و پیشرفت در گفتگوهای بین‌المللی برای رفع انسداد دارایی‌های ایران، تهران اکنون سیاست اولویت‌بخشی به همکاری‌های منطقه‌ای را در پیش گرفته است [۴]. این چرخش دیپلماتیک به ایران اجازه داد تا تصمیماتی را که ماه‌ها به تعویق افتاده بود، از جمله نهایی کردن پروتکل‌های تجاری با ترکیه، اجرایی کند [۱].

احیای اقتصاد مرزی و بازگشت گردشگران علاوه بر بخش انرژی، این تصمیم تأثیر مستقیمی بر اقتصاد استان‌های مرزی دو کشور، به ویژه شهر وان در ترکیه، داشته است. در ماه‌های گذشته به دلیل شرایط جنگی، ورود گردشگران ایرانی به ترکیه به شدت کاهش یافته بود. اما همزمان با این توافق بزرگ، گزارش‌ها نشان می‌دهد که موج جدیدی از سفرهای زمینی و مبادلات تجاری در مرزها آغاز شده است [۱]. این موضوع برای بخش گردشگری ترکیه که ماه‌های سختی را پشت سر گذاشته بود، یک پیروزی بزرگ محسوب می‌شود.

چشم‌انداز همکاری‌های راهبردی کارشناسان معتقدند این اقدام ایران تنها به حوزه گاز محدود نخواهد شد. توافق بر سر ایجاد مکانیسم‌های جدید نظارتی و تسهیل فروش نفت که در گفتگوهای اخیر مطرح شده، نشان‌دهنده تمایل دو طرف برای بازگشت به سطح مبادلات تجاری ۳۰ میلیارد دلاری است [۴]. ترکیه نیز با استقبال از این «گام بلند»، آمادگی خود را برای حمایت از توافقات جامع‌تر و ثبات‌بخش در منطقه اعلام کرده است.