تحول بزرگ در موازنه قدرت؛ ایران برگ برنده خود را به ترکیه واگذار کرد

پایان انحصار ترانزیتی ایران و تغییر نقشه منطقه تحولات اخیر در خاورمیانه و قفقاز نشان‌دهنده یک چرخش تاریخی در موازنه قدرت میان تهران و آنکارا است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده در ۱۷ جولای ۲۰۲۶، ایران که دهه‌ها از موقعیت جغرافیایی خود و کنترل بر تنگه هرمز به عنوان یک «برگ برنده» (Koz) در معادلات بین‌المللی استفاده می‌کرد، اکنون با چالش‌های جدی روبرو شده است [۱]. وقوع درگیری‌های نظامی و بی‌ثباتی در مسیرهای سنتی خلیج فارس، باعث شده است تا جامعه جهانی و شرکت‌های بزرگ لجستیکی به دنبال جایگزین‌های امن‌تر باشند.

رسانه‌های ترکیه، از جمله روزنامه «ینی آکیت»، این وضعیت را به عنوان «طلوع خورشید برای ترکیه» توصیف کرده‌اند. تحلیلگران معتقدند که کاهش نفوذ ایران در مسیرهای ترانزیتی، فرصتی طلایی برای آنکارا فراهم کرده تا جایگاه خود را به عنوان پل ارتباطی اصلی میان شرق و غرب تثبیت کند [۱][۲].

جاده توسعه و کریدور زنگزور؛ جایگزین‌های استراتژیک یکی از دلایل اصلی از دست رفتن برتری ایران، پیشرفت سریع پروژه‌های زیرساختی در ترکیه و کشورهای همسایه است. پروژه «جاده توسعه» (Development Road) که خلیج فارس را از طریق عراق به ترکیه متصل می‌کند، اکنون به عنوان یک جایگزین جدی برای مسیرهای دریایی پرخطر شناخته می‌شود [۳]. این کریدور نه تنها وابستگی منطقه به تنگه هرمز را کاهش می‌دهد، بلکه زمان و هزینه انتقال کالا به اروپا را نیز به طور چشمگیری کم می‌کند.

همزمان، تحولات در قفقاز و نزدیک شدن به بهره‌برداری کامل از «کریدور زنگزور»، فشار مضاعفی بر موقعیت ترانزیتی ایران وارد کرده است. ایران که پیش از این با بازگشایی این مسیر مخالفت می‌کرد، اکنون در برابر یک واقعیت انجام‌شده قرار گرفته است که باکو را مستقیماً به آنکارا و از آنجا به اروپا متصل می‌کند [۳][۴].

ترکیه؛ هاب جدید انرژی و کالا در سال ۲۰۲۶ مقامات آنکارا تاکید دارند که ترکیه اکنون «امن‌ترین، کوتاه‌ترین و ارزان‌ترین» مسیر برای انتقال انرژی و کالا است. با توجه به اختلالات ناشی از جنگ در مسیرهای جنوبی، خطوط لوله انرژی و شبکه‌های ریلی ترکیه به تنها گزینه پایدار برای بازارهای جهانی تبدیل شده‌اند [۴]. این وضعیت باعث شده است تا نفوذ دیپلماتیک ترکیه در آسیای مرکزی و خاورمیانه به طور بی‌سابقه‌ای افزایش یابد.

در حالی که ایران با پیامدهای کاهش نفوذ خود در «محور مقاومت» و فشارهای بین‌المللی دست و پنجه نرم می‌کند، ترکیه با بهره‌گیری از دیپلماسی فعال و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، در حال بازنویسی قواعد بازی در منطقه است [۲]. این تحول ژئوپلیتیک نه تنها اقتصاد ترکیه را تقویت می‌کند، بلکه نقش این کشور را به عنوان یک بازیگر غیرقابل حذف در نظم جدید جهانی تثبیت خواهد کرد.