گسترش همکاری‌های علمی ایران و ترکیه؛ توافق وزرا در نشست استانبول

در جریان هفتمین دوره اجلاس فناوری‌های آموزشی ترکیه (TETZ 2026) که در شهر استانبول برگزار شد، حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری ایران، با یوسف تکین، وزیر آموزش ملی ترکیه، دیدار و گفتگو کرد [1]. این نشست دیپلماتیک که در تاریخ ۲۸ ژوئن ۲۰۲۶ انجام شد، بر محوریت توسعه زیرساخت‌های آموزشی و تبادل دانش فنی میان دو کشور همسایه متمرکز بود.

محورهای اصلی دیدار و توافقات راهبردی در این دیدار، هر دو مقام عالی‌رتبه بر لزوم اجرایی‌سازی تفاهم‌نامه‌های پیشین و تعریف پروژه‌های پژوهشی جدید تاکید کردند. یوسف تکین با ابراز همدردی نسبت به حملات اخیر به مراکز علمی، بر همبستگی آنکارا با جامعه علمی ایران تاکید کرد [1]. وزرای دو کشور توافق کردند که کارگروه‌های مشترکی برای تسهیل تبادل دانشجو و استاد، به‌ویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی، تشکیل شود. همچنین موضوع به رسمیت شناختن متقابل مدارک تحصیلی و تقویت همکاری‌های دانشگاهی در چارچوب سازمان‌های منطقه‌ای مورد بحث قرار گرفت [3].

هوش مصنوعی و اخلاق در فناوری‌های نوین یکی از نقاط عطف این گفتگوها، تمرکز بر فناوری‌های نوظهور به‌ویژه هوش مصنوعی (AI) بود. حسین سیمایی صراف در سخنرانی خود در این اجلاس اشاره کرد که پیشرفت‌های فناوری باید با مسئولیت‌پذیری اخلاقی همراه باشد تا از تبدیل شدن آن‌ها به ابزارهای مخرب جلوگیری شود [2]. ایران که در حال حاضر رتبه نخست علوم شناختی در میان کشورهای اسلامی و رتبه نهم جهانی در مواد پیشرفته را داراست، آمادگی خود را برای اشتراک‌گذاری این تجربیات با ترکیه اعلام کرد [2]. دو طرف بر ایجاد آزمایشگاه‌های مشترک هوش مصنوعی و تدوین چارچوب‌های اخلاقی برای استفاده از این فناوری در آموزش تاکید کردند.

دیپلماسی علمی و مقابله با استانداردهای دوگانه در بخش دیگری از این نشست، وزرای ایران و ترکیه به نقد رویکردهای غرب در قبال حقوق بشر و علم پرداختند. یوسف تکین با انتقاد از استفاده ابزاری غرب از مفاهیم حقوق بشری، بر ضرورت تولید ادبیات علمی مستقل در جهان اسلام تاکید کرد [1]. سیمایی صراف نیز با اشاره به تحریم‌های غیرقانونی، خاطرنشان کرد که علی‌رغم این فشارها، دانشگاه‌های ایران جایگاه ممتازی در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی کسب کرده‌اند و این ظرفیت‌ها فرصت بزرگی برای سرمایه‌گذاری مشترک فراهم می‌آورد [2]. در پایان این دیدار، وزیر علوم ایران از همتای ترکیه‌ای خود برای سفر رسمی به تهران جهت پیگیری توافقات دعوت به عمل آورد [1].