بحران در خلیج فارس؛ تعلیق توافق ایران و آمریکا و آرایش جنگی واشینگتن

فروپاشی دیپلماسی؛ پایان تفاهم‌نامه اسلام‌آباد

گزارش‌های رسیده در تاریخ ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶ نشان‌دهنده یک چرخش ناگهانی و خطرناک در روابط تهران و واشینگتن است. کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد که این کشور تمامی تعهدات خود تحت «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» (MoU) را به حالت تعلیق درآورده است [۴]. این توافق که در ژوئن ۲۰۲۶ با میانجی‌گری پاکستان و قطر برای کاهش تنش‌ها و بازگشایی تنگه هرمز امضا شده بود، اکنون عملاً از بین رفته است. مقامات ایرانی واشینگتن را به نقض مکرر مفاد این تفاهم‌نامه و تداوم حملات نظامی متهم کرده‌اند [۳].

غریب‌آبادی در بیانیه‌ای صریح تأکید کرد که ایالات متحده تمامی تعهدات خود را زیر پا گذاشته و ایران دیگر خود را ملزم به اجرای این توافق نمی‌داند. وی خاطرنشان کرد که اولویت فعلی تهران، «دفاع از کشور» در برابر تهاجمات خارجی است [۴]. این تحول، تلاش‌های دیپلماتیک ماه‌های اخیر را که به دنبال برقراری یک آتش‌بس پایدار بود، با بن‌بست جدی مواجه کرده است.

بزرگترین یگان نظامی آمریکا در قرن بیست و یکم

همزمان با تعلیق این توافق، گزارش‌های منابع خبری از جمله «اژه آلترناتیو» حاکی از افزایش بی‌سابقه حضور نظامی ایالات متحده در منطقه است [۱]. بر اساس داده‌های فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM)، در حال حاضر بیش از ۵۰ هزار پرسنل نظامی، چندین گروه ضربت ناو هواپیمابر و صدها فروند هواپیمای جنگی در خاورمیانه مستقر شده‌اند [۵]. این حجم از لشکرکشی، بزرگترین تجمع نظامی واشینگتن در منطقه از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ محسوب می‌شود.

ایالات متحده همچنین محاصره دریایی بنادر ایران را مجدداً برقرار کرده است. هدف از این اقدام، جلوگیری از تهدیدات علیه کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز عنوان شده است [۲]. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تأکید کرده است که واشینگتن اجازه نخواهد داد ایران کنترل شریان‌های حیاتی انرژی جهان را در دست بگیرد [۵].

هشتمین شب حملات و جنگ زیرساخت‌ها

اوضاع میدانی به شدت متشنج است. در ساعات اولیه امروز، ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶، نیروهای آمریکایی برای هشتمین شب متوالی اهدافی را در داخل خاک ایران، از جمله در جزیره قشم و بندرعباس، هدف قرار دادند [۲]. این حملات که با استفاده از مهمات دقیق انجام شده، سایت‌های راداری، انبارهای پهپاد و زیرساخت‌های موشکی را هدف گرفته است [۵].

در مقابل، ایران نیز با حملات موشکی و پهپادی به پایگاه‌های آمریکا در اردن، کویت و بحرین واکنش نشان داده است. محسن رضایی، مشاور رهبر ایران، هشدار داده است که در صورت تداوم حملات آمریکا، ایران وارد مرحله «تخریب کامل» زیرساخت‌های انرژی و آب‌شیرین‌کن‌های کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی خواهد شد [۱]. این تهدیدات، به‌ویژه علیه کویت، نگرانی‌های بین‌المللی را درباره گسترش دامنه جنگ به کل منطقه خلیج فارس افزایش داده است [۲].

بن‌بست راهبردی و پیامدهای اقتصادی

با توقف مذاکرات، اقتصاد جهانی بار دیگر در وضعیت هشدار قرار گرفته است. کاهش تردد در تنگه هرمز به کمترین میزان خود در ماه‌های اخیر رسیده و بازارهای انرژی با نوسانات شدید روبرو هستند [۴]. تحلیلگران معتقدند که خاورمیانه وارد «تاریک‌ترین مرحله» از تنش‌های خود شده است، جایی که دیپلماسی جای خود را به تبادل آتش مداوم داده و هیچ افق روشنی برای پایان درگیری‌ها در کوتاه‌مدت دیده نمی‌شود [۳].