مذاکرات اضطراری ایران و آمریکا در قطر؛ توافق برای توقف حملات

بازگشت به دیپلماسی در سایه تنش‌های نظامی در روزهای اخیر، منطقه خلیج فارس شاهد تبادل آتش سنگین میان نیروهای آمریکایی و ایرانی بود که تفاهم‌نامه آتش‌بس ۶۰ روزه منعقد شده در سوئیس (موسوم به تفاهم‌نامه لوسرن) را تا آستانه فروپاشی کامل پیش برد. با این حال، گزارش‌های منتشر شده در ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که مقامات دو کشور با میانجی‌گری فعال قطر و پاکستان، بر سر توقف فوری تمامی «فعالیت‌های نظامی تهاجمی» (Kinetic Activity) توافق کرده‌اند [۱]. این توافق اضطراری پس از آن حاصل شد که ایالات متحده مواضعی را در داخل ایران هدف قرار داد و در مقابل، پایگاه‌های آمریکایی در کویت و بحرین هدف حملات تلافی‌جویانه قرار گرفتند [۵]. ## نشست دوحه؛ دیپلماسی غیرمستقیم و حضور نمایندگان ویژه مذاکرات فنی و سیاسی در دوحه با حضور هیئت‌های بلندپایه برگزار شده است. اگرچه سخنگوی وزارت خارجه ایران انجام مذاکرات مستقیم در سطح سیاسی را رد کرده، اما منابع دیپلماتیک تایید می‌کنند که پیام‌ها به طور مستمر از طریق میانجی‌های قطری و پاکستانی میان طرفین رد و بدل می‌شود [۳]. حضور چهره‌های کلیدی مانند استیو ویتکوف، فرستاده ویژه آمریکا، در دوحه نشان‌دهنده جدیت واشینگتن برای جلوگیری از وقوع یک جنگ تمام‌عیار است. تمرکز اصلی این نشست بر اجرای دقیق مفاد یادداشت تفاهم ۱۴ ماده‌ای است که پیش‌تر در ماه ژوئن به امضا رسیده بود [۴]. ## تنگه هرمز و گره کور دارایی‌های ۶ میلیارد دلاری یکی از اصلی‌ترین محورهای اختلافات در مذاکرات قطر، نحوه اجرای توافقات مربوط به امنیت دریانوردی در تنگه هرمز است. طبق تفاهم‌نامه لوسرن، ایران متعهد به تضمین عبور ایمن کشتی‌های تجاری شده و در مقابل، ایالات متحده متعهد به لغو محاصره بنادر ایران گشته است [۲]. با این حال، تهران تاکید دارد که تا زمانی که دسترسی کامل به ۶ میلیارد دلار دارایی آزاد شده خود در بانک‌های قطری پیدا نکند، برخی از شروط فنی را به حالت تعلیق در خواهد آورد. مقامات قطری اعلام کرده‌اند که پیشرفت‌های مثبتی در زمینه رفع موانع بانکی حاصل شده که می‌تواند راه را برای ثبات پایدارتر هموار کند [۳]. ## ایجاد خط ویژه ارتباطی میان سپاه و ارتش آمریکا یکی از دستاوردهای مهم و ملموس مذاکرات اخیر، توافق بر سر فعال‌سازی یک «خط ویژه ارتباطی» (Hotline) میان فرماندهی ارتش ایالات متحده و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. هدف از این اقدام، هماهنگی لحظه‌ای در ترددهای دریایی و جلوگیری از سوءتفاهم‌هایی است که در هفته‌های گذشته منجر به درگیری‌های ناخواسته شده بود [۱]. تحلیل‌گران معتقدند فعال‌سازی این کانال ارتباطی مستقیم نظامی، حتی در غیبت روابط دیپلماتیک رسمی، می‌تواند ریسک برخورد را به حداقل برساند و فرصت بیشتری به دیپلمات‌ها برای نهایی کردن یک توافق جامع دائمی بدهد [۴].