توافق تاریخی ایران و آمریکا؛ میانجی‌گری پاکستان در آستانه امضای نهایی

امروز، ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶، جهان با حبس کردن نفس‌های خود در انتظار تحولی بزرگ در عرصه دیپلماسی بین‌الملل است. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، که کشورش نقش کلیدی میانجی‌گری را در ماه‌های اخیر ایفا کرده، اعلام کرد که ایران و ایالات متحده بیش از هر زمان دیگری به امضای یک توافق صلح نزدیک شده‌اند و احتمال می‌رود این سند طی ۲۴ ساعت آینده نهایی شود [۱][۵]. این توافق که به «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» شهرت یافته، پس از هفته‌ها مذاکرات فشرده و در پی یک دوره درگیری‌های نظامی محدود در منطقه شکل گرفته است.

نقش کلیدی اسلام‌آباد در دیپلماسی بحران پاکستان به عنوان میانجی اصلی، نقش بی‌بدیلی در نزدیک کردن دیدگاه‌های تهران و واشینگتن ایفا کرده است. شهباز شریف در پست اخیر خود در شبکه‌های اجتماعی تایید کرد که متن نهایی توافق آماده شده و اسلام‌آباد در حال آماده‌سازی مقدمات برای امضای الکترونیکی این سند تاریخی است [۲][۴]. این تلاش‌ها که با حمایت سوئیس و قطر همراه بوده، با هدف پایان دادن به جنگ سه‌ماهه و بازگرداندن ثبات به بازارهای جهانی انرژی صورت می‌گیرد [۳]. گزارش‌های دویچه وله (DW) نیز حاکی از آن است که وزرای خارجه پاکستان و سوئیس در ۲۴ ساعت گذشته چندین تماس تلفنی برای هماهنگی نهایی داشته‌اند [۴].

جزئیات توافق: از بازگشایی هرمز تا آزادسازی دارایی‌ها بر اساس اطلاعات درز کرده از پیش‌نویس توافق، این تفاهم‌نامه شامل چندین بند حیاتی است. مهم‌ترین بخش آن، بازگشایی فوری تنگه هرمز به روی تمامی کشتی‌های تجاری و پایان دادن به محاصره دریایی ایران توسط ایالات متحده است [۱][۳]. همچنین گزارش شده است که واشینگتن با آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران در قبال توقف غنی‌سازی با غلظت بالا موافقت کرده است [۲]. این توافق یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات فنی در مورد برنامه هسته‌ای را نیز پیش‌بینی کرده است که می‌تواند راه را برای یک معاهده بلندمدت هموار کند [۱][۵].

سیگنال‌های متناقض از واشینگتن و تهران با وجود خوش‌بینی‌های پاکستان، هنوز ابهاماتی در مورد زمان دقیق امضا وجود دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پست‌های خود تاکید کرده است که توافق باید همین امروز (یکشنبه) امضا شود تا با روز تولد او همزمان گردد [۱][۳]. با این حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، ضمن تایید پیشرفت‌های چشمگیر، اعلام کرد که اگرچه امضای توافق در روزهای آینده بسیار محتمل است، اما لزوماً امروز اتفاق نخواهد افتاد [۲][۴]. این اختلاف نظر در زمان‌بندی نشان‌دهنده حساسیت‌های داخلی در هر دو کشور است، به ویژه در ایران که گزارش‌هایی از اعتراضات نیروهای تندرو در مشهد علیه مذاکرات منتشر شده است [۵].

چشم‌انداز صلح منطقه‌ای اگر این توافق ظرف ۲۴ ساعت آینده امضا شود، بزرگترین گشایش دیپلماتیک میان دو کشور در دهه‌های اخیر رقم خواهد خورد. تحلیلگران معتقدند که موفقیت پاکستان در این میانجی‌گری، جایگاه دیپلماتیک اسلام‌آباد را در سطح جهانی ارتقا داده است [۴]. با این حال، سایه درگیری‌های مرزی و فشارهای سیاسی داخلی همچنان بر این توافق سنگینی می‌کند و باید دید آیا طرفین می‌توانند از این فرصت تاریخی برای پایان دادن به بحران ۲۰۲۶ استفاده کنند یا خیر [۳][۵].