تحلیل ارطغرل اوزکوک از صلح ایران و آمریکا؛ زنی که نماد تغییر شد

در حالی که جهان همچنان در حال هضم خبرهای مربوط به «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» و پایان رسمی درگیری‌های نظامی میان ایران و ایالات متحده است، ارطغرل اوزکوک، تحلیل‌گر مشهور ترکیه، در یادداشتی متفاوت به ابعاد اجتماعی این صلح پرداخته است. او معتقد است که کلید درک این تحول بزرگ سیاسی را نباید در متون دیپلماتیک، بلکه باید در یک عکس خاص از خیابان‌های تهران جستجو کرد [1].

تفاهم‌نامه اسلام‌آباد؛ پایانی بر یک جنگ ویرانگر در اواسط ژوئن ۲۰۲۶، پس از ماه‌ها درگیری و تنش‌های شدید که منطقه را تا آستانه فروپاشی پیش برد، سرانجام با میانجی‌گری پاکستان، قطر و ترکیه، تفاهم‌نامه‌ای تاریخی موسوم به «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» میان دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان به امضا رسید [2]. اگرچه این توافق در روزهای اخیر با حملات پراکنده در خلیج فارس به لرزه درآمده بود، اما گزارش‌های تازه از دوحه حاکی از آن است که هر دو طرف بر سر توقف کامل مخاصمات و بازگشایی مسیرهای تجاری به توافق نهایی نزدیک شده‌اند [3][4]. اوزکوک در یادداشت خود اشاره می‌کند که این صلح، بیش از آنکه یک انتخاب استراتژیک باشد، نتیجه تغییرات عمیق و غیرقابل بازگشت در لایه‌های درونی جامعه ایران است.

تصویر یک زن؛ وقتی شجاعت جایگزین ترس می‌شود محور اصلی یادداشت اوزکوک، عکسی است که به تازگی در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های بین‌المللی بازتاب گسترده‌ای داشته است. در این تصویر، زنی با پیراهن صورتی و موهای دم‌اسبی، بدون حجاب و با اعتماد به نفسی خیره‌کننده در حال قدم زدن در یکی از خیابان‌های تهران است. نکته نمادین این عکس، پس‌زمینه آن است: تصاویری از رهبران سابق و فعلی رژیم که روزگاری چنین حضوری را «دشمن با خدا» تلقی می‌کردند [1]. اوزکوک می‌نویسد: «چگونه ممکن است دختری در تهران، در روز روشن و با چنین غروری راه برود، در حالی که همین چند ماه پیش برای چنین کاری جان زنان گرفته می‌شد؟» او این تصویر را سندی بر پایان دوران ترس و آغاز عصری می‌داند که در آن رژیم مجبور به عقب‌نشینی در برابر خواسته‌های اجتماعی شده است [1].

پایان عصر ملاها و ظهور قدرت‌های جدید اوزکوک در تحلیل خود فراتر رفته و مدعی است که ساختار قدرت در ایران پس از درگذشت رهبران قدیمی، از «سیستم روحانیت‌محور» به سمت یک «دولت شبه‌نظامی» تغییر شکل داده است [1]. او معتقد است که رژیم جدید برای بقای خود و مقابله با فشارهای خارجی، ناچار شده است در جبهه داخلی امتیازات بزرگی به جامعه، به ویژه زنان، بدهد. صلح با آمریکا در واقع بخشی از این استراتژی بقا است؛ جایی که رژیم ترجیح می‌دهد با دشمن خارجی کنار بیاید تا از فروپاشی کامل داخلی جلوگیری کند. اوزکوک تأکید می‌کند که این زن با موهای دم‌اسبی، نماد واقعی پیروزی جامعه بر ایدئولوژی‌های سخت‌گیرانه است که راه را برای دیپلماسی هموار کرد [1].

پیامدهای منطقه‌ای صلح غیرمنتظره اگرچه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بر پایان جنگ تمرکز دارد، اما پیامدهای آن در سراسر خاورمیانه احساس می‌شود. از لبنان تا یمن، گروه‌های تحت حمایت ایران اکنون با واقعیت جدیدی روبرو هستند. اوزکوک در پایان یادداشت خود خاطرنشان می‌کند که صلح میان تهران و واشینگتن، اگرچه لرزان است، اما نشان‌دهنده خستگی هر دو طرف از جنگ‌های بی‌پایان است. او هشدار می‌دهد که اگرچه سلاح‌ها ممکن است خاموش شوند، اما نبرد برای آینده هویت ایران در خیابان‌ها و توسط همان زنانی که اوزکوک آن‌ها را «فاتحان خاموش» می‌نامد، ادامه خواهد داشت [1][3].