هشدار تند ایران به آمریکا درباره «ماده ۵»؛ پایگاه‌های منطقه در تیررس

بحران در توافق اسلام‌آباد و جنجال ماده ۵ تنش‌های دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن در ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶ به نقطه جوش رسیده است. محور اصلی این درگیری، تفسیر متضاد از «ماده ۵» توافقنامه موسوم به «توافق اسلام‌آباد» است که در ژوئن گذشته برای کاهش تنش‌ها امضا شده بود [۱]. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، این ماده به مدیریت و بازگشایی تنگه هرمز اختصاص دارد. در حالی که ایالات متحده مدعی است این بند ایران را موظف به تضمین عبور آزاد بین‌المللی می‌کند، تهران تأکید دارد که طبق این ماده، حق حاکمیت و نظارت کامل بر تردد در این آبراه راهبردی منحصراً در اختیار ایران است [۴].

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در کنفرانس خبری امروز اعلام کرد که واشینگتن با تفسیر به رأی و نقض تعهدات خود، این توافق را به مرحله بحران رسانده است. او هشدار داد که اگر ایالات متحده به فریبکاری در اجرای بندهای امنیتی ادامه دهد، ایران نیز تعهدات خود را به حالت تعلیق درخواهد آورد [۱].

حملات موشکی «چشم در برابر چشم» به پایگاه‌های آمریکا در پاسخ به موج جدید حملات سنتکام (CENTCOM) به زیرساخت‌های مخابراتی و بنادر جنوب ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی عملیاتی موسوم به «چشم در برابر چشم» را آغاز کرده است [۲]. گزارش‌های میدانی حاکی از شلیک ده‌ها فروند موشک بالستیک و پهپاد انتحاری به سمت پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در کشورهای همسایه است.

پایگاه هوایی «علی‌السالم» در کویت و پایگاه «شاهزاده حسن» در اردن از جمله اهداف اصلی این حملات بوده‌اند [۳]. منابع خبری از انهدام مخازن سوخت و سامانه‌های پدافندی پاتریوت در این مراکز خبر می‌دهند. همچنین گزارش شده است که مراکز فرماندهی پهپادی آمریکا در بحرین و رادارهای استراتژیک در عمان نیز هدف قرار گرفته‌اند [۲][۳]. این گسترش دامنه درگیری نشان‌دهنده تغییر تاکتیک ایران از دفاع ساحلی به هدف قرار دادن مستقیم دارایی‌های فرامنطقه‌ای در کل حوزه خلیج فارس است.

تضمین امنیتی به همسایگان و هشدارهای سرنوشت‌ساز ایران در پیامی دیپلماتیک که از طریق رسانه‌های رسمی منتشر شد، به کشورهای منطقه اطمینان داد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی هیچ قصدی برای آسیب رساندن به کشورهای همسایه ندارند [۱]. با این حال، این تضمین با یک شرط بزرگ همراه است: هر کشوری که قلمرو یا حریم هوایی خود را برای حمله به خاک ایران در اختیار ایالات متحده قرار دهد، به عنوان «هدف مشروع» تلقی خواهد شد [۲].

این هشدار به ویژه خطاب به کشورهایی صادر شده که میزبان پایگاه‌های دائمی آمریکا هستند. تهران تأکید کرده است که «مبدأ و نقطه پرتاب» هرگونه اقدام خصمانه علیه ایران، بدون در نظر گرفتن مالکیت سرزمینی آن، هدف قرار خواهد گرفت [۱]. این موضع‌گیری باعث ایجاد وضعیت آماده‌باش در کویت و بحرین شده و پدافند هوایی این کشورها را برای رهگیری پرتابه‌های سرگردان فعال کرده است.

انسداد تنگه هرمز و پیامدهای جهانی همزمان با این درگیری‌ها، ایران بار دیگر تنگه هرمز را «بسته» اعلام کرد. اگرچه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مدعی است که مسیرهای تجاری با زور نظامی باز نگه داشته شده‌اند، اما داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان‌دهنده کاهش شدید تردد تانکرها به کمترین میزان در پنج هفته اخیر است [۲]. قیمت جهانی نفت در واکنش به این تحولات جهش بی‌سابقه‌ای داشته و بازارهای مالی را در وضعیت قرمز قرار داده است. ناظران بین‌المللی هشدار می‌دهند که فروپاشی کامل توافق اسلام‌آباد می‌تواند منطقه را به یک جنگ تمام‌عیار سوق دهد که پیامدهای آن فراتر از مرزهای خاورمیانه خواهد بود [۴].