جنگ ایران و اسرائیل؛ نقطه عطفی بی‌بازگشت در تاریخ خاورمیانه

در ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶، خاورمیانه در حالی با پیامدهای یکی از بزرگترین درگیری‌های نظامی دهه‌های اخیر دست و پنجه نرم می‌کند که تحلیلگران معتقدند نظم قدیمی منطقه برای همیشه از میان رفته است. مراد علی، حقوقدان و نویسنده، در نخستین قسمت از برنامه تحلیلی جدید خود با عنوان «پیراهن سفید» (Beyaz Gömlek) در رسانه ایندیپندنت ترکی، به کالبدشکافی این پرسش حیاتی پرداخته است: «آیا جنگ ایران و اسرائیل جهان را تغییر داده است؟» [1].

آغازی بر یک پایان: گسست در نظم سنتی این درگیری که با عملیات موسوم به «خشم حماسی» (Operation Epic Fury) در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، با حملات گسترده هوایی به زیرساخت‌های استراتژیک و مراکز قدرت در ایران همراه بود [2]. مراد علی تأکید می‌کند که این جنگ تنها یک تقابل نظامی میان دو بازیگر نبود، بلکه جرقه‌ای برای بازتعریف کامل موازنه قدرت در سطح بین‌المللی شد. او این وضعیت را یک «گسست بی‌بازگشت» توصیف می‌کند که در آن ائتلاف‌های قدیمی فروپاشیده و بازیگران منطقه‌ای به دنبال جایگزین‌های جدیدی برای امنیت خود هستند [1].

تغییر موضع کشورهای حاشیه خلیج فارس یکی از مهم‌ترین جنبه‌های تحلیل مراد علی، تغییر رفتار کشورهای عربی حوزه خلیج فارس است. پس از حملات متقابل و ناامنی در مسیرهای ترانزیتی، این کشورها اکنون با احتیاط بیشتری میان واشینگتن، تل‌آویو و تهران مانور می‌دهند. به گفته وی، کشورهای منطقه دریافته‌اند که تکیه مطلق بر چتر حمایتی غرب دیگر تضمین‌کننده امنیت آن‌ها در برابر جنگ‌های نوین نیست [1]. این تغییر نگرش، منجر به شکل‌گیری یک «دیپلماسی نامتقارن» شده است که در آن منافع اقتصادی بر ایدئولوژی‌های سیاسی پیشی گرفته است.

امنیت انرژی و تنگه هرمز در کانون بحران بحران در تنگه هرمز و اختلال در صادرات نفت و گاز مایع (LNG)، اقتصاد جهانی را با شوک‌های پیاپی روبرو کرده است [3]. مراد علی در تحلیل خود به این نکته اشاره می‌کند که چگونه جنگ ایران و اسرائیل، امنیت انرژی را به ابزاری برای فشار سیاسی تبدیل کرده است. او معتقد است که حتی با وجود آتش‌بس‌های موقت، اعتماد بازارهای جهانی به ثبات این منطقه به شدت آسیب دیده و این امر باعث تسریع حرکت قدرت‌های بزرگ به سمت منابع جایگزین و تغییر مسیرهای تجاری شده است [1].

معادله جدید: آمریکا، اسرائیل، ایران و چین در نهایت، این جنگ باعث ورود جدی‌تر چین به معادلات امنیتی خاورمیانه شده است. در حالی که ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ بر فشار نظامی و محاصره دریایی تأکید دارد، پکن نقش میانجی‌گر اقتصادی را ایفا می‌کند [2][3]. مراد علی معتقد است که خاورمیانه اکنون به صحنه اصلی رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده و هرگونه ثبات در آینده، نیازمند یک توافق جامع است که فراتر از مرزهای ایران و اسرائیل باشد. او هشدار می‌دهد که بدون یک معماری امنیتی جدید، منطقه در چرخه‌ای از درگیری‌های فرسایشی گرفتار خواهد ماند [1].