هراس استراتژیک اسرائیل از ترکیه: «تهدیدی بزرگ‌تر و پیچیده‌تر از ایران»

چرخش نگاه امنیتی تل‌آویو از تهران به آنکارا در روزهای اخیر، رسانه‌های عبری و اندیشکده‌های امنیتی اسرائیل با انتشار گزارش‌هایی تکان‌دهنده، نسبت به رشد فزاینده قدرت ترکیه ابراز نگرانی کرده‌اند. بر اساس تحلیل روزنامه اقتصادی «گلوبز» (Globes)، ترکیه تحت رهبری رجب طیب اردوغان اکنون به تهدیدی تبدیل شده که از جنبه‌های مختلف، استراتژیک‌تر از ایران تلقی می‌شود [1]. در حالی که ایران با چالش‌های ناشی از جنگ اخیر و تحریم‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند، ترکیه با تکیه بر عضویت در ناتو و زیرساخت‌های نظامی پیشرفته، موازنه قوا را به نفع یک «محور سنی» جدید تغییر داده است [2].

چرا ترکیه خطرناک‌تر از ایران تلقی می‌شود؟ تحلیل‌گران اسرائیلی بر این باورند که مقایسه توانمندی‌های سخت‌افزاری دو کشور، برتری مطلق ترکیه را نشان می‌دهد. بودجه دفاعی ترکیه حدود ۵.۵ برابر ایران است و حجم صادرات تسلیحاتی آنکارا ۶ برابر تهران برآورد می‌شود [1]. علاوه بر این، تولید ناخالص داخلی سرانه در ترکیه سه برابر ایران است که به این کشور اجازه می‌دهد پروژه‌های نظامی بلندپروازانه‌تری را دنبال کند. موسسه سیاست‌گذاری «خلق یهود» (JPPI) در نظرسنجی اخیر خود اعلام کرد که افکار عمومی و نخبگان امنیتی اسرائیل، ترکیه را پس از ایران به عنوان دومین تهدید بزرگ شناسایی کرده‌اند، اما از نظر «عمق استراتژیک» و «پیش‌بینی‌ناپذیری»، آنکارا را چالش‌برانگیزتر می‌دانند [1][2].

دکترین «وطن آبی» و محاصره دریایی یکی از اصلی‌ترین دلایل نگرانی اسرائیل، تصویب احتمالی قانون «وطن آبی» (Mavi Vatan) در پارلمان ترکیه طی ماه جاری میلادی است. این قانون به دنبال تثبیت حاکمیت ترکیه بر مناطق وسیعی از شرق مدیترانه، دریای اژه و دریای سیاه است [1]. تحلیل‌گران معتقدند این حرکت نه تنها یونان و قبرس، بلکه کریدورهای انرژی و امنیتی اسرائیل را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. یوآو لیمور، تحلیل‌گر روزنامه «اسرائیل هیوم»، هشدار داده است که اسرائیل نباید نسبت به نفوذ ترکیه در سوریه و لبنان بی‌تفاوت بماند، چرا که آنکارا در حال ساخت یک «چتر امنیتی» است که آزادی عمل اسرائیل را به شدت محدود می‌کند [2][5].

واکنش تند آنکارا و بن‌بست دیپلماتیک در مقابل، رجب طیب اردوغان در سخنرانی اخیر خود در پارلمان ترکیه تأکید کرد که حملات اسرائیل به سوریه و لبنان به نقطه‌ای رسیده است که امنیت ملی ترکیه را نیز تهدید می‌کند [3]. او با اشاره به اینکه «امنیت ترکیه از بیروت و دمشق آغاز می‌شود»، تل‌آویو را به تلاش برای بی‌ثبات کردن کل منطقه متهم کرد [4]. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه نیز در اظهاراتی خاطرنشان کرد که اسرائیل برای بقای سیاسی خود همواره به یک «دشمن» نیاز دارد و اکنون در حال تبدیل کردن ترکیه به هدف جدید خود است [5]. این تبادل آتش کلامی میان رهبران دو کشور، نشان‌دهنده عمیق‌ترین بحران در روابط دوجانبه طی دهه‌های اخیر است.