بازگشت غول‌های نفتی ژاپن به بازار ایران پس از ۶ سال وقفه

شکستن طلسم شش ساله در روابط نفتی بر اساس گزارش‌های منتشر شده در ۶ جولای ۲۰۲۶، شرکت‌های بزرگ انرژی ژاپن پس از یک وقفه طولانی که از سال ۲۰۱۹ آغاز شده بود، بار دیگر به سمت بازار نفت ایران متمایل شده‌اند [۱]. این تحول بزرگ در پی صدور معافیت‌های موقت تحریمی توسط وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ رخ داده است. این معافیت‌ها که بخشی از مذاکرات صلح ۶۰ روزه میان تهران و واشینگتن محسوب می‌شود، دریچه‌ای را برای بازگشت مشتریان سنتی نفت ایران در شرق آسیا باز کرده است [۳].

مذاکرات در سایه معافیت‌های موقت واشینگتن گزارش‌های منابع خبری از جمله رویترز و فوربس ترکیه نشان می‌دهد که دست‌کم سه خریدار بزرگ ژاپنی در حال ارزیابی امکان خرید نفت خام از ایران هستند [۲]. با این حال، یک چالش اساسی در این مسیر وجود دارد: زمان. معافیت‌های فعلی تنها تا ۲۱ آگوست ۲۰۲۶ اعتبار دارند. مقامات ایرانی و مدیران شرکت‌های ژاپنی تاکید کرده‌اند که با توجه به زمان‌بر بودن فرآیند بارگیری در جزیره خارگ و انتقال محموله‌ها توسط نفتکش‌های ژاپنی به بنادر مقصد، این بازه زمانی بسیار کوتاه است [۴]. از این رو، توکیو در حال رایزنی با واشینگتن برای تمدید این معافیت‌هاست تا تضمین‌های لازم برای نهایی کردن قراردادهای تجاری فراهم شود.

چالش‌های لجستیکی و امنیت در تنگه هرمز علاوه بر مسائل حقوقی و تحریمی، امنیت دریانوردی در تنگه هرمز به یکی از دغدغه‌های اصلی شرکت‌های ژاپنی تبدیل شده است. گزارش‌های اخیر حاکی از وجود خطرات امنیتی و حتی مین‌های شناور در این آبراه استراتژیک است که باعث شده حق بیمه کشتی‌های تجاری به شدت افزایش یابد [۳]. مدیران شرکت‌های پالایشگاهی ژاپن اعلام کرده‌اند که تنها در صورت تضمین کامل امنیت مسیر و فراهم شدن پوشش‌های بیمه‌ای بین‌المللی، نفتکش‌های خود را راهی خلیج فارس خواهند کرد [۲].

اهمیت استراتژیک برای امنیت انرژی ژاپن بازگشت به بازار ایران برای ژاپن تنها یک تصمیم اقتصادی نیست، بلکه بخشی از استراتژی تنوع‌بخشی به منابع انرژی در سال ۲۰۲۶ است. در حالی که چین در سال‌های اخیر خریدار اصلی نفت ایران بوده، حضور دوباره ژاپن می‌تواند موازنه قدرت را در بازار انرژی آسیا تغییر دهد [۴]. اگرچه وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن (METI) هنوز به طور رسمی این مذاکرات را تایید نکرده و آن را تصمیمی مربوط به بخش خصوصی دانسته است، اما ناظران معتقدند که بدون چراغ سبز دولت، چنین مذاکرات سطح بالایی امکان‌پذیر نبود [۱]. موفقیت این روند بستگی به پیشرفت مذاکرات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا در هفته‌های آتی دارد.